Page 510 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

TARİHİ YAPILARDA İŞLEV DEĞİŞİKLİĞİ: KERVANSARAY VE HAN
ÖRNEKLERİ

Evindar Yeşilbaş
1

Özet
Taşınmaz kültür varlıkları asli fonksiyonlarını sürdüremez noktaya geldiklerinde terk
edilerek hızlı bir tahribat sürecine girdiklerine şahit olmaktayız. Bu yapıların yok olmasını
engellemek ve kentlere, kentlilere yeniden kazandırmak gerekmektedir. Bu bakış açısıyla son
dönemlerde gerçekleştirilen projelerle eserlere yeni fonksiyonlar verilerek eski önemine
kavuşmaları sağlanmaktadır.
Anadolu’da tüccarların devlet güvencesi altında daha güvenli ticaret yapabilmeleri,
konaklamaları ve bir takım ihtiyaçlarını giderebilmeleri için kervansaraylar inşa edilmiştir. Ticari
canlılığı sağlayan bu yapılarla birlikte zaman içerisinde daha donanımlı ve farklı ihtiyaçlara cevap
veren şehiriçi hanları da inşa edilmiştir. Ticaret ve hac yollarında belli aralıklarla karşımıza çıkan
kervansarayların ve şehir merkezinde kurulan hanların bir kısmı yok olmuş ve günümüze
ulaşamamıştır. Günümüze ulaşanlar ise zamanla değişen ve gelişen hayat şartları karşısında
işlevselliklerini yitirmişlerdir. Özgün işlevini yitiren bu yapılar günümüzde yeni fonksiyonlarla
değerlendirilmişlerdir.
Çalışmada, farklı işlevlerle kültürel bir dönüşüm geçiren kervansaray ve hanlardan
örnekler verilmiştir. Konya Dokuzun Hanı, Afyon Çay Kervansarayı, Alanya Şarapsa Han,
Alacahan Kervansarayı, Gaziantep Yeni Han, Bursa Bali Bey Hanı, Diyarbakır Hasan Paşa Hanı,
Urfa Gümrük Hanı ve Mardin Sürur Hanı incelenmiştir. Kültürel dönüşüm bağlamında binaların
ihtiyaç doğrultusunda önceki işlevinden farklı olarak günümüzde kentlilere sundukları yeni
işlevleri üzerinde durulmuştur.
Bildirideki amaç, kervansaray ve hanların kentin yaşam merkezine kattığı hareketlilik
veya kentin ticaret potansiyelinin merkez noktadan bu binalara aktarılması konusunda nasıl bir
katkı sağladığı ortaya konulmuştur. İşlevsellik bağlamında işin uzmanlarının dikkatini kültürel
dönüşümün önemine ve gerekliliğine çekmektir.
Anahtar Kelimeler: İşlev değişikliği, Koruma, Yenileme, Kervansaray, Han.

THE FUNCTION CHANGE IN HISTORICAL BUILDINGS: EXAMPLES OF
CARAVANSARAI AND INN

Abstract
When immovable cultural assets lose their functions, they are abandoned and destroyed.
Preventing the destruction of these structures and It is necessary to reintroduce it to the urban
residents. Recently, new functions have been given to the works through projects, allowing them
to regain their former importance.
Caravanserais were built in Anatolia so that merchants could trade more safely, stay and
meet some of their needs under state guarantee. Along with these structures that provide
commercial vitality, urban inns that are better equipped and meet different needs have also been
built over time. Some of the caravanserais and inns established in the city center, which we
encountered periodically on trade and pilgrimage routes, have disappeared and have not survived
to the present day. Those that have survived to the present day have lost their functionality in the
face of changing and developing living conditions over time. These structures, which have lost
their original functions, have been evaluated with new functions today.
In the study, examples of caravanserais and inns that have undergone a cultural
transformation with different functions are given. Konya Dokuzun Inn, Afyon Cay Caravanserai,
Alanya Sarapsa Inn, Alacahan Caravanserai, Gaziantep Yeni Inn, Bursa Bali Bey Inn, Diyarbakır
Hasan Pasha Inn, Urfa Gumruk Inn and Mardin Surur Inn were examined. In the context of
cultural transformation, new functions of buildings were emphasized.
The aim of the paper is to reveal the dynamism that caravanserais and inns add to the
city's living center and how they contribute to urban protection. To show experts the importance
and necessity of cultural transformation.
Key Words: Function change, Conservation, Renovation, Caravanserai, Inn.

1 Doç. Dr., Mardin Artuklu Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü. e.posta:
evindaryesilbas@artuklu.edu.tr

474