Page 214 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

ÇAĞDAŞ AZERBAYCAN-TÜRK SANATINDA KİMLİK ARAYIŞLARI

İlham Enveroğlu
1
Özet
Türk-İslam kültür coğrafyasının önemli bir ferdi olan Azerbaycan sanatı, 19. yüzyılın
başlarından itibaren Çarlık Rusya’nın egemenliğinde Batılılaşma sürecine girer. Bu süreç 19.
yüzyılın sonları 20. yüzyılın başlarında yaşanan çalkantılı sosyo-kültürel olayların etkisiyle daha da
hızlanır. 1920 Sovyet işgalinden sonra Azerbaycan’da Batılılaşma tamamen yerleşir. 1950’li yıllara
kadar “sosyalist realizmi” doğrultusunda şekillenen Azerbaycan resim sanatı, 1960’lı yıllara
gelindiğinde, döneme damgasını vuran yenilikçi dalganın da etkisiyle yeni bir evreye girmiştir.
Fakat her toplumun kendi iç dinamiklerinden, yöresel ve ulusal karakterinden kaynaklanan varlığını
koruma ve sürdürme içgüdüsü, Azerbaycan resim sanatında kimlik sorunsalı şeklinde kendini
gösterir. 1930’lu yıllarda varlığını zayıf bir şekilde duyuran bu sorun, 1960’lı yıllarda dönemin
özgür ve yenilikçi havasıyla giderek büyüyen bir sanat ve fikir akımına dönüşmüştür.
Dönemin sanatçıları kendi köklerine dayalı “çağdaş milli sanat” arayışına girerler ve
Doğu-Batı sentezini özgün bir şekilde uygulamaya çalışırlar. 1960’lar kuşağı Azerbaycan sanatçıları
da başta minyatür olmakla, halı-kilim, milli mimarlık formları, kaya çizimleri, kadim Türk
heykelciliği vb. geleneksel sanatların bir takım verilerinden hareketle çağdaş sanat yaratmayı çıkış
noktası olarak görürler. Önce kuşakların Rus realist resim ekolünü sürdüren yerel ve milli konuları
işleyen sanatçıların aksine, 1960’lar ve sonrası kuşaklar millilik ilkesinin konudan ziyade biçim ve
biçem sorunsalı olduğunun farkına varmışlardır. 1990’larda Sovyetler birliğinin dağılma süreciyle
ortaya çıkan bağımsızlık hareketleri ve milliyetçilik akımlarının etkisiyle yeni bir ivme kazanan
millilik arayışları çağdaş Azerbaycan resim sanatında günümüze değin etkisini sürdürmektedir.
Anahtar kelimeler: Çağdaş Azerbaycan resim sanatı, Kimlik Arayışlar

1 Profesör Doktor, Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar fakültesi Öğretim Üyesi

178