Page 215 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

Azerbaycan Resim Sanatının Evreleri
Çağdaş Azerbaycan Resim Sanatı her ne kadar, Sovyet Rusya’nın etkisinde gelişmişse de,
aslında Azerbaycan’da Batılı anlamda resim yapan sanatçılar Sovyetler döneminden önce de vardı.
Özellikle, 18. yüzyılın başları 19. yüzyılın sonlarına kadar İran ve Azerbaycan’da etkili olmuş
Gacar-Kaçar Mektebinin resim çizgisi, geleneksel minyatür sanatının başlıca ilkelerini korumakla
beraber, ışık-gölge, perspektif kurallarına uyulması açısından Batı resim tarzına geçiş niteliğindedir.
19. yüzyılın sonları 20. yüzyılın başlarında, Mir Muhsin Nevvab, Hurşid Banu Natevan,
Usta Kamber Karabaği, Mirza Kadim İrevani, Abbas Hüseyni vb. Azerbaycan’da Batı tarzına
yönelik resimler yapan sanatçılardır. Bu ünlü sanatçılar her ne kadar Batı tarzında resim yapmaya
çalışsalar da, eserlerinde minyatür ve nakış sanatına has öğelerin kaybolmadığını görüyoruz.
Batılılaşma süreçi 19. yüzyılın sonları 20. yüzyılın başlarında Bakü petrolünün keşfiyle
daha da hızlanır. 1920 Sovyet işgalinden sonra Azerbaycan’da Batılılaşma tamamen yerleşir. Bu
dönemde Azerbaycan’ı ziyaret etmiş ünlü Rus realist ressamları; Vereşşagin, Gagarin, Maşkof,
Kuprin, Kuznetsov vb. yerli resim geleneklerinin doğmasına katkıda bulunmuş sanatçılardır. Aynı
zamanda bu sanatçılar yerli geleneksel sanatlara duydukları ilgi ve hayranlıkla da yerli sanatçılara
ilham kaynağı olmuşlardır. Sovyet öncesi - Azerbaycan Resim Sanatını zenginleştirmiş önemli bir
sanatçı da, Tiflis Resim Akademisi mezunu Behruz Kengerli’dir. Onun, profesyonel yağlı boya ve
sulu boya tabloları Çağdaş Azerbaycan resminde Realist resmin ilk örnekleri sayılmaktadır.
1905 senesinde yayınlanmaya başlayan “Molla Nesreddin” dergisinde çizdiği
karikatürlerle ünlenen Azim Azimzade, Azerbaycan Resminin büyük ustalarından biri
sayılmaktadır. A. Azimzade’nin eserleri, devrim öncesi Bakı’yı anlatan etnografik hazine
niteliğindedir. Sanatçı, 1920’li yıllarda kurulan Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti’nin ilk profesyonel
sanat okulunun oluşmasında da aktif rol oynamıştır. 1920’li yıllar Azerbaycan’da resim sanatının
gelişmesi için dönemin Maarif Komiserliği tarafından Bakı Devlet Ressamlık Mektebi kurulmuş,
ünlü ressam Azim Azimzade ve o dönem Bakıda yaşayan Rus ressamları M. Gerasimov, Y.
Samorodov vb. okul yönetimine getirilmiştir. Cumhuriyetin ilk ve tek profesyonel sanat mektebi
olan bu kurum Azerbaycan Sovyet resim sanatının gelişiminde çok önemli bir hizmet vermiştir. Bu
okul mezunları resim, heykel, grafik, tiyatro dekorasyonu, dekoratif-uygulamalı sanat dallarında
yeni arayışlara zemin hazırlamışlardır (Habibov,1992).
1928 yılında kurulan Azerbaycan Genç Ressamlar Birliği ( AGRB) ve 1929 yılında kurulan
Azerbaycan Devrimci Tasviri Sanat Çalışanları Birliği ( ADTSÇB) gibi teşkilat ve kurumların
faaliyetleri de Azerbaycan resim sanatının gelişiminde önemli rol oynamıştır. Bu birliklerde faaliyet
gösteren genç ressamlardan İ. Ahundov, E. Rzakuliyev, R. Mustafayev vb. ulusal ve yerel konuları
yansıtan resimleriyle seçilmekteler. 1930’lu yıllar Azerbaycan resim sanatında sosyal-gerçekçi
temayülün güçlendiği dönemdir. Dönemin ünlü ressamları G. Halıkov, Ş. Gaziyev, T. Tağıyev, Ş.
Şerifzade, H. Hakverdiyev’in resimlerinde sosyal-gerçekçi temayüllü portreler, fabrika ve tarım
manzaraları yer almaktadır. Bu ressamların eserlerinde, her ne kadar Sovyet hayat tarzı ve devrim
ilkeleri konuları işlense de, diğer yandan minyatürlere ve el sanatlarına has yüzeysellik, dekorativlik,
düz ve temiz renklerin tercih edilmesi gibi özellikler göze çarpmaktadır. Olaya, ulusal plastik
değerler ve estetik ilkeler doğrultusunda sergilenen bu yaklaşım, 2000’li yıllara dek süregelen ulusal
resim arayışlarının da başlangıcı sayılabilir (Vahabova, 2002).
1941–1945 yılları “Büyük Vatan Harbi” adıyla Sovyet tarihine geçmiştir. Savaş sonrası
Azerbaycan Resim sanatı sosyal-gerçekçilik ve sosyalist-romantizmi akımlarında en iyi örneklerini
vermeye başlar. 30 yıllık bir tarihi geçmişi geride bırakan Batıya yönelik Azerbaycan Resim Sanatı,
toplum hayatının her alanını gerçeklikle yansıtan, yapay anlatımcılıktan ve şablon kıstaslardan
arınmış daha samimi arayışlarla zenginleşir. 1950’li yıllarda M. Abdullayev, H. Hakverdiyev, B.
Mirzazade, E. Memedov, L. Feyzullayev, V. Samedova, B. Aliyev, S. Behlülzade gibi ünlü
sanatçılar farklı üslup arayışları, yeni ifade biçimleri, zengin renk armonileri ile Azerbaycan resim
sanatında kalıcı iz bırakmışlardır.
Azerbaycan resim sanatı, 1950’lerde Sovyet Sanatının temel yapısı doğrultusunda ve
yaratıcı bir formda şekillenerek kimlik kazanmıştır. Genel olarak Sosyal Gerçekçiliğin ve Sovyet
Romantizminin kıstasları doğrultusunda günlük hayat ve yeni kahramanlar arayışı, 1950’lerde
Azerbaycan Resim sanatının temel eğilimini oluşturmaktadır. Fakat Sovyetlerin ”biçimce milli,
içerikçe sosyalist” sanat görüşü doğrultusunda yetiştirilen bu sanatçılar, nedense bu görüşü tersten
uygulama eğilimi içerisinde görünmekteler. Klasik Rus kompozisyon anlayışı ve biçimlerini

179