Page 248 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

Yöntem
Hat, tezhip, cilt, minyatür ve ebru sanatlarının en güzel örneklerini el yazması eserlerde
görmek mümkündür. Araştırmada Ziya Gökalp Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunan beş adet el
yazmasının unvan sayfası tezhip sanatı bakımından değerlendirmesi yapılmışıdır. Analizi
yapılırken, hattatı, yılı, kâğıdı ve tezhibi birlikte değerlendirilmiştir.

Bulgular
Diyarbakır Ziya Gökalp kütüphanesinde bulunan 21 hk 521, 21 hk 625, 21 hk 684, 21 hk
1176, 21 hk 1351 demirbaş numarası ile kayıtlı 5 adet yazma eserin desen analizleri incelenmiştir.
Eserlerin unvan sayfalarında bulunan tezyînat detaylı olarak incelendiğinde döneme ait bilgiler
vermektedir. Kitap sanatları bakımından önem teşkil eden örnekler sayfa düzeni, kullanılan renkler,
tasarımlar ve tezyînat özellikleri bakımından klâsik dönem etkileri taşımakla beraber batılılaşma
sürecinde yapılmış olabileceği düşünülmektedir.

Diyarbakır Ziya Gökalp Yazma Eserler Kütüphanesinde Bulunan Beş Adet Unvan
Sayfasının Tezyînat Bakımından İncelenmesi

Diyarbakır Ziya Gökalp Yazma Eser Kütüphanesi’nde yer alan 21 Hk 521 demirbaş
numaralı yazma eserin envanter numarası DYBZG0521 dir. Eser adı Zeyl-i Siyer-i Veysî olup eserin
yazarı Nâbî Yûsuf b. Abd-Allâh Ruhâvî (hicri d.1052-1124/ miladi d. 1642-1712) dir. Yazma eserin
yazı türü tâ’lîk yazı dili ise Arapçadır. İstinsah tarihi bilinmeyen eser 225x130-170x75 mm
ölçülerinde, 229 yaprak ve 23 satır halinde hazırlanmıştır (Görsel 2).

Görsel 2: 21 Hk 521 demirbaş numaralı eserin unvan sayfası

21 Hk 521 demirbaş numaralı eserin tüm sayfaları altın cetvellidir. Tâ’lîk hat ile yazılan
unvan sayfasına yapılan başlık tezhibi kubbeli formdadır. Yazının üst kısmında bulunan dikdörtgen
alanın etrafı 3mm sülyen cetvel ve 1 mm altın kuzu ile çevrelenmiştir. İçerisi ½ ölçülerinde yaprak
ve hatâyî grubu motifler kullanılarak tasarlanmıştır. Motiflerde pembe, sarı, beyaz ve küf yeşili
renkler kullanılmış, zemin altın ile sıvalıdır. Taç kısımı yaprak ve hatâyî grubu motifler kullanılarak
½ ölçülerinde tasarlanmıştır. Motiflerde alt kısımda olduğu gibi pembe, beyaz, sülyen ve küf yeşili
renkler kullanılmış, motif üzerine kademe atılarak tezyînata canlılık kazandırılmıştır. Zemin altın
ile sıvalı, içerisinde bulunan boşluklara üç nokta ile iğne perdahı yapılmıştır. Küf yeşili dendanlar
üzerine aynı renkte yapılan tığlarla tezyînat sonlandırılmıştır. Eserin tezhip özellikleri
incelendiğinde her ne kadar tarihi bilinmese de 17.-18. yy da tezyîn edilmiş olabileceği
düşünülmektedir.

212