Page 246 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

DİYARBAKIR ZİYA GÖKALP YAZMA ESERLER KÜTÜPHANESİNDE
BULUNAN BEŞ ADET UNVAN SAYFASININ TEZYÎNAT BAKIMINDAN
İNCELENMESİ

Yeşim Aksoy Şaştım
*

Özet
Geleneksel sanatların önemli bir kolunu oluşturan kitap sanatları köklü bir geçmişe sahiptir.
Bir ulusun kültürünü oluşturan bilim, sanat, edebiyat gibi olgular hakkında bilgiler veren ve
geçmişle gelecek arasında bir köprü oluşturan yazma eserler bizler için birer miras niteliğindedir.
Kâğıdın bulunmasıyla şekillenen el yazmaları yüzyıllar içerisinde önemli bir yere sahip olmuştur.
El yazması eserler deyince akla öncelikle Kur’ân-ı Kerîmler gelir. Kur’ân-ı Kerîmler dışında hadis-
i şerif, en'am-ı şerif, delâi-ül hayrât ve fıkıh gibi dini temaların yanı sıra edebi eserler de yer
almaktadır.
Günümüzde el yazması eserler, özel koleksiyonlarda, müze ve kütüphanelerde muhafaza
edilmektedir. Bu kütüphanelerden biride 1986’da kurulan Diyarbakır İl Halk Kütüphanesi
Müdürlüğüne bağlı, Eski Kültür Sarayında yer alan Ziya Gökalp Yazma Eserler Kütüphanesidir.
Kütüphane bünyesinde farklı zamanlara ait edebiyat, tefsir, hadis, fıkıh, kelam, felsefe ve mantık
gibi konularını içeren iki bin iki yüz el yazması eser bulunmaktadır.
Bu araştırmada Diyarbakır Ziya Gökalp Yazma Eserler Kütüphanesinde yer alan beş adet yazma
eserin unvan sayfaları tezhip sanatı bakımından incelenmiş, eserlerin künye bilgilerinin ve tezyînat
özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Unvan sayfalarında yer alan desen, motif ve üslup özellikleri
detaylı incelenerek analizleri tamamlandı. Eserlerin sayfa düzeni, kullanılan renkler ve unvan
sayfası tasarımlarına bakıldığında klâsik dönem etkileri taşımaktadır. Bunun yanı sıra sayfa
tezyînatlarında klâsik dönemden, batılılaşma sürecine geçişin de etkilerinin olduğu
düşünülmektedir. Bu çalışmada kütüphanede bulunan ve geçmişten geleceğe ışık tutan eserlerin
doğru tespit edilerek okuyucu ve araştırmacıların hizmetine sunabilmek amaçlanmıştır.
Anahtar kelimeler: Tezhip, el yazması, Ziya Gökalp yazma eserler kütüphanesi, unvan
sayfası

EXAMINATION OF FIVE TITLE PAGES IN DIYARBAKIR ZİYA GÖKALP
MANUSCRIPT LIBRARY IN TERMS OF ILLUMINATION

Abstract
Book arts, which constitute an important branch of traditional arts, have a deep-rooted
history. Manuscripts that provide information about phenomena such as science, art and literature
that form the culture of a nation and form a bridge between the past and the future are a heritage for
us. Manuscripts shaped by the invention of paper have had an important place over the centuries.
When it comes to manuscripts, the first thing that comes to mind is the Qur’an. Apart from the
Qur’an, there are also literary works as well as religious themes such as hadith, en'am-ı sharif, delâi-
ül hayrat and fiqh.
Today, manuscripts are preserved in private collections, museums and libraries. One of
these libraries is the Ziya Gökalp Manuscripts Library, located in the Old Culture Palace, affiliated
with the Diyarbakır Provincial Public Library Directorate, which was established in 1986. The
library contains two thousand two hundred manuscripts covering subjects such as literature, tafsir,
hadith, fiqh, theology, philosophy and logic from different periods.
In this research, the title pages of five manuscripts in the Diyarbakır Ziya Gökalp
Manuscripts Library were examined in terms of the art of illumination, and information was given
about the imprint information and ornamentation features of the works. The patterns, motifs and
stylistic features on the title pages were examined in detail and their analysis was completed.
Considering the page layout, colors used and title page designs of the works, they bear classical
period influences. In addition, it is thought that the transition from the classical period to the
westernization process also had an impact on page decorations. In this study, it is aimed to accurately
identify the works in the library that shed light on the past and the future and make them available
to readers and researchers.
Keywords: Illumination, manuscript, Ziya Gökalp manuscripts library, title page

* Öğr. Gör. Dr. Uşak Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü,
yesim.aksoy@usak.edu.tr

210