Page 251 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

Görsel 6: 21 Hk 1351 demirbaş numaralı eserin unvan sayfası

21 Hk 1351 demirbaş numaralı yazma eserin envanter numarası DYBZG1351 dir. Eser adı
Dürru'l-Müntekâ fî Şerhi'l-Mültekâ olup eserin yazarı Alâ ed-dîn el-Haskefî Muhammed b. Alî ed-
Dimaşkî (hicri öl. 1088/ miladi d. 1677) dir. Yazma eserin yazı türü sülüs, yazı dili ise Arapçadır.
İstinsah tarihi hicri 1086 /miladi 1675 olan edebi eser 255x140-190x85 mm ölçülerinde 377 yaprak
ve 31 satır halinde hazırlanmıştır (Görsel 6).
21 Hk 1351 demirbaş numaralı eserin tüm sayfaları altın cetvellidir. Sülüs hat ile yazılan
unvan sayfasına yapılan başlık tezhibi taç formundadır. Alt kısımda dikdörtgen formunda tezyînat
alanı bulunmakta etrafı 3mm lik lacivert renkte cetvel üzerine +, - yapılmıştır. Cetvel içerisine ¼
ölçülerinde rûmî başlığı ve penç motifli kullanılarak desen tasarımı yapılmıştır. Motiflerde beyaz
renk rûmî başlığı altın ile tezyin edilmiştir. Başlığın iç zemininde kırmızı diğer alanların zemini ise
lacivert renktedir. Orta kısımda bulunan yazı alanı altın dendanlarla çevreli içi altınla sıvalıdır. Taç
kısmı ayırma rûmî ve penç motifleri kullanılarak ¼ ölçülerinde tasarlanmıştır. Motiflerde altın,
pembe ve beyaz renkler kullanılmış, rûmî motifleri altın iç zemini ise lacivet renktedir. Diğer
kısımların zemini altın olup motif üzerine bordo renkte kademe atılarak tezyînata canlılık
kazandırılmıştır. Tığlar dört yapraklı penç motifi olarak tasarlanmış, lacivert renk kullanılmıştır.
Kitabın sayfaları dağıldı için restorasyon yapılması ihtiyacı vardır.

Değerlendirme ve Sonuç
Bu çalışmada Diyarbakır Ziya Gökalp Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunan beş adet
unvan sayfası incelenmiştir. Eserlerin tamamının dili Arapçadır. 21 hk 521 demirbaş numaralı eser
tâ’lîk hattı, 21 hk 1351 demirbaş numaralı eser sülüs hattı, diğer üç eserde ise nesih hattı ile
yazılmıştır. Eserlerin unvan sayfaları altın cetvellidir. İncelenen sayfaların tezyînatı kubbeli unvan
sayfası formundadır.
21 Hk 521 demirbaş numaralı eserin tezyînatı incelendiğinde tasarımda penç motifinin
yoğun olarak kullanılması, tezyînat zemininde altının hâkim olması ve iğne perdahının motifler
arasındaki boşluklarda çokça kullanılmasını batılılaşma dönemi etkilerinin görülmeye başlandığını
söyleyebiliriz. 21 Hk 625 demirbaş numaralı yazma eserin m. 1651 yılında yazılan edebi eserin
Muhammed b. Abdullah b. Şaban tarafından yazılan nüshadır. Tarihi ve kullanılan motifler ve
renkler incelendiğinde döneminin tezyînat özelliklerini taşımakla beraber klâsik dönem etkilerini de
yansıtmaktadır. 21 HK 684 demirbaş numaralı eser motif düzeni, helezon düzgünlüğü, işçiliği, altın
ve lacivert rengin dengeli kullanılması bakımından klâsik dönem tezhip özelliklerini
yansıtmaktadır.21 Hk 1176 demirbaş numaralı yazma eseri m.1741 yılında Süleyman b. Musa
tarafından yazılan nüshadır. Tasarımlarda penç motifinin yoğun kullanılması ve motiflerin
anatomilerindeki bozulmalar lacivert renkteki değişimi ve işçiliğe bakıldığında ait olduğu dönemin
tezyînat özelliklerini yansıtmaktadır. 21 Hk 1351 demirbaş numaralı yazma eser incelendiğinde
kullanılan renkler bakımından klasik dönem etkileri görülse de tarihi, tasarımında kullanılan
motifler ve tezyînat işçiliği bakımından yazıldığı dönem etkilerini yansıtmaktadır.

215