Page 583 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

AHŞAP BASKI SANATI: TÜRK VE JAPON BASKI SANATI ÖRNEKLERİNDE

1
Zülbiye Sevgili Polat
Fidan Puran 2

Özet
Arkeolojik ve farklı alanlardaki tarihsel araştırmalarda bulunan ilk baskı örneklerinde silindir taslarla kil
kullanıldığı, sonralarıysa kumaş, kâğıt ve ağaçların baskı sanat formunda materyal olarak kullanıldığı alanyazında
belirtilmiştir. Literatürde yüksek baskı tekniği olarak nitelendirilen ağaç baskı sanat formu, Türk sanatında 15.-
16. yüzyıldan itibaren görülmektedir. İlerleyen zamanlarda Anadolu’da Cumhuriyet ilanı ile sanata daha başka bir
önem verilmiştir. Bu sayede eğitim kurumları desteklenmiş ve atölyelerde ağaç, linol baskı eğitimleri verilmiştir.
Avrupa’ya eğitim için gönderilen sanatçılar, yurda dönünce atölyeler kurarak baskı resminin yaygınlaşmasına
katkıda bulunmuşlardır. Türk kültüründe gelişen ahşap baskı tekniğinde, ilk başlarda geleneksel Türk motiflerine
ve Anadolu insanının yaşam manzaralarına sıklıkla yer verildiği örnekler görülmekle beraber, sonraki zamanlarda
soyut kavramların da yer aldığı sanat eserlerine rastlanmaktadır. Paralel olarak, Japon kültüründe gelişen ve 19.
yüzyılda Avrupa resim sanatında Japonizm akımını başlatan Japon ağaç baskı tekniği Ukiyo-e, günlük hayattan
karelerin ifade edildiği bir halk sanatı olarak ortaya çıkmıştır. Ukiyo-e tekniğinin kullanıldığı örnekler
incelendiğinde, genelevler, sumo güreşleri, kabuki tiyatro karakterleri, geleneksel kıyafetler içinde kadınlar,
kuşlar, çiçekler, doğa manzaraları ile birlikte Japon tarihi ve mitolojisi sahnelerinin sıklıkla kullanıldığı, günümüze
ulaşan eserlerden anlaşılmaktadır. Araştırma kapsamında değerlendirilen ve günümüz şartları göz önünde
bulundurulduğunda, literatürde yüksek baskı tekniği olarak nitelendirilen ağaç baskı sanatı yöntemi eğitiminin,
birden fazla üniversitede bölüm olarak açıldığı ve bazı üniversitelerde ders olarak müfredat programında
bulunduğu bilgileri alanyazında bulunmaktadır. Yapılan çalışmada iki farklı kültürde ağaç baskı sanatının
incelenmesi literatür araştırması kapsamında irdelenmeye çalışılmış; benzerlikleri ve ayrıştığı noktalar anlatılmaya
çalışılarak farklı kültürlerdeki iki sanat hakkında farkındalığın oluşması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Ahşap Baskı, Ukiyo-e, Baskı.

WOODBLOCK PRINTING ART: EXAMPLES OF TURKISH AND JAPANESE WOODBLOCK
PRINTING ART
Abstract
Discoveries made through archeological and interdisciplinary research fields show that cylinder stones
and clay were used to create the first examples of printmaking, while later on, various materials were used, such
as fabrics, papers, and wood. The woodblock printing art, considered a high-pressure technique in the literature,
can be traced back to the 16th century in Turkish art. In 1730, İbrahim Müteferrika presented one of the first
examples of this art method, using the woodblock printing technique, in Turkish culture through his book "Tarihi
Hindi Garbi". In later years, with the declaration and proclamation of the republic in Anatolia, more importance
and emphasis were placed on art and its forms. As a result, educational institutions were supported, and woodblock
and linoleum printing workshops were established. Further, artists sent to Europe for education contributed to the
popularization of printmaking by establishing workshops upon their return to Anatolia. In developing the
woodblock printing technique in Turkish culture, examples can be seen initially featuring traditional Turkish
motifs and Anatolian people's daily life scenes, while later abstract concepts were also incorporated into the
artworks. In parallel, the Japanese woodblock printing technique Ukiyo-e, which developed in Japanese culture
and initiated the Japonism movement in European painting in the 19th century, emerged as a traditional folk art
that depicted scenes from daily life. When examining the examples using the Ukiyo-e technique, it can be
understood from the surviving works that brothels, sumo wrestling, kabuki theater characters, women in traditional
costumes, birds, flowers, nature scenes, and Japanese historical and mythological scenes were frequently depicted.
In the scope of the research, considering the current conditions, it is found that woodblock printing art education,
considered a high-pressure technique in the literature, is offered as a department in multiple universities and
included in the curriculum as a course in some universities. In this study, the woodblock printing art of two
different cultures was examined within the scope of literature research, aiming to create awareness of the
differences and similarities between these two arts in different cultures.
Keywords: Woodblock printing, Ukiyo-e, Printing arts.

1 Dr. Öğr. Üyesi, Akdeniz Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları, zulbiye@akdeniz.edu.tr ORCID:0000-0001-9768-9921
2 Yüksek Lisans, Akdeniz Üniversitesi, Halı, Kilim ve Eski Kumaş Ana Sanat Dalı, fidanpuran@gmail.com ORCİD: 0000-
0002-2386-0594

547