Page 63 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

Safevi
Safeviler isimlerini 13. yüzyılın sonu ve 14. yüzyılın başlarında yaşayan büyük ataları Şeyh
Safiuddin Erdebili'den almıştır. Bu kabile giderek Şiiliğe yönelmiş ve bu dinin büyükleri arasına
girmiştir. Şeyh Safiuddin Erdebili'nin soyundan gelen Şeyh Haydar zamanında Safeviler, on iki imama
olan inançlarının bir göstergesi olarak, koni şeklinde ve kırmızı bir şapkanın etrafına sarılmış, üzerinde
on iki dilim bulunan bir şapka takarlardı. "Kızılbash" denir. Şeyh Haydar'ın oğlu İsmail, 16. yüzyılın
başlarında müridlerinin desteğiyle Tebriz'de krallığı ilan edebilmiş ve tacı başına geçirebilmiştir.
Böylece Safevi hükümeti kuruldu. İktidara geldikten sonra İran'ın dört bir yanından pek çok sanatçıyı
bir araya toplayarak Tebriz Kraliyet Kütüphanesi'ni kurdu. İran'da Safevi ailesinin hakimiyet ve saltanat
dönemi, refah, rahatlık, nimetlerin bolluğu, bilim ve sanayinin ilerlemesi, sanatın ilerlemesi dönemi
olarak kabul edilir. Şah İsmail, Şibanlıları bastırarak Timurluların eski başkenti Herat'ı Özbek Şibak
Han'ın pençesinden kurtarınca, aralarında Kemalüddin Behzad'ın da bulunduğu Herat kütüphanesinin
birçok büyük sanatkârını Tebriz'e getirip sanatçı koleksiyonunu zenginleştirdi. Bu durum Timurlu
dönemi resim sanatı ile erken Safevi dönemi resim sanatı arasında pek çok benzerliğe neden olmuştur.
Başta dönemin büyük ve kudretli komşusu Osmanlılar olmak üzere iktidar iddiasında bulunanlarla
yaptığı birçok savaşa rağmen eserlerinde sanatçıları maddi ve manevi desteklemeyi ön planda tutmuş ve
adına Tehmasbi Şehname'yi emretmiştir. Veliaht Prens Tehmasp Mirzaiı kütüphaneye gönderdi. Bu
enfes sanat koleksiyonunun yaratılmasında yaklaşık 12 büyük sanatçının işbirliği yaparak İran kültür ve
sanatının en büyük gururlarından birini yarattığını ifade etti. Ancak Şah İsmail'den sonra İran'da istikrar
ve barış dönemi yaşandı ve bu durum genç Şah'ın (Şah Tehmasb) ülkesinin kültürel ve sanatsal işleriyle
daha iyi başa çıkabilmesini sağladı. "Resim sanatını öğrenme konusunda büyük bir istek duyan kendisi,
o zamanın ünlü ressamlarından Sultan Muhammed Tebrizi'nin hizmetine girerek resim tekniklerini iyi
öğrenmiş, Şahname'nin bazı eserlerini kendisinin yazdığı söylenmektedir" (Ahand, 2005, 113).

Hüsrev Pervez cinayeti, Abdul Samad'a atfedilen eser, Metropolitan Müzesi, New York, ABD

Ölümünden iki yıl önce Şah İsmail, Bihzad'ı kraliyet kütüphanesinin başına atamıştı ve Şah
Tehmasab'ın hükümdarlığı sırasında kraliyet kütüphanesinin başkanı olmaya devam etti, ancak Mevlana
Kamalüddin Bihzad'ın ölümünden sonra, Sultan Muhammed eski dostu onun halefi olarak atandı. İran'ın
en büyük ressamlarından biri olarak kabul edilir. Bari'deki kraliyet toplantılarını ve resimleri tasvir etse
de, zamanın meselelerine olan farkındalığını dağların taş ve kayalarına gizlenmiş desenlerde en güzel
şekilde göstermektedir. Ustaca tasarımı ve renginin kompozisyonunda, kayaların ve taşların ortasında
zamanın hüznüne ağıt yakan birçok yüz buldu. Hatta bazıları onu Behzad'dan bile üstün görüyor.

27