Page 164 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

Giriş
Baskı sanatları günümüzün güzel sanatlar alanlarında karşılık bulan birçok uygulama ve
etkinlikle kendisine yer edinen ve ayrıca sanat eğitimi sistemi içerisinde de önemli bir müfredat
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun yanı sıra geleneksel uygulamalarda da sofra bezi, yazma vb.
uygulamalarda da kültürel mirasın bir ögesidir. Bu anlamda Kastamonu taş baskısı diye adlandırılan
ahşap baskı tekniği hem geleneksel hem de güncel değerlendirmeye alınabilecek bir baskı tekniğidir.
En basit haliyle özgün baskı, bir sanatçı tarafından elle oluşturulan (çizilen, oyulan, mürekkeplenen)
ve matbaada basılan bir sanat eseridir. Orijinalin kopyası değildir. Her parça kendi özelinde el
işçiliğiyle yapılmıştır. Teknolojinin hızla ilerlemesi, Kastamonu taş baskı tekniğinin de önemli
değişikliklere uğramasına yol açmıştır. Bu değişiklikler, süreci daha hızlı ve etkili hale getirmeyi
hedeflemektedir. Geleneksel metotlara sıkışıp kalmak yerine, yeni teknolojilerin entegrasyonu, bu
yöntemin daha verimli hale getirebilmek için kullanılabilir. Bu sayede, Kastamonu taş baskı tekniği
daha modern ve rekabetçi bir seviyeye yükseltilmiş olur.
Kastamonu taş baskısı, Türkiye'nin Kastamonu iline özgü geleneksel bir el sanatıdır. Baskı,
düz beyaz patiska bez üzerine, ıhlamur ağacına, elle oyma veya kabartma olarak yapılmış bitkisel,
geometrik motif işli, değişik boyutlardaki kalıpların, özel hazırlanmış boyaya batırılıp basılmasıyla
yapılmaktadır. Ayrıca Kastamonu Taş Baskı Dokuması 18.10.2019 tarihinde Türk Patent ve Marka
Kurumu tarafından Mahreç İşareti ile tescillenerek Coğrafi İşaret almıştır. Ayrıca Somut Olmayan
Kültürel Miras Ulusal Envanteri’ne de kayıtlıdır.
21. yüzyıl sanatı sürekli olarak evrilmeye ve değişmeye devam etmektedir. Sanatçılar,
çağlarının sorunlarına, teknolojilerine ve kültürel bağlamına yanıt vererek kendi benzersiz
ifadelerini yaratırlar. Sanatçılar, dijital ortamlarda eserler oluşturarak, sanatlarını dijital dünyada
sergileme fırsatı bulurlar. Ayrıca sanatçılar, farklı sanat disiplinlerini bir araya getirme
eğilimindedirler. Örneğin, performans, enstalasyon, video art ve interaktif sanat gibi farklı
disiplinlerin öğelerini birleştirerek yeni ifade biçimleri yaratılır. Sanatçılar, soyut ve karmaşık
formlar aracılığıyla izleyiciyi düşünmeye ve hissetmeye teşvik ederler. Bazı sanatçılar,
sürdürülebilirlik ilkesine odaklanarak doğal malzemeleri ve geri dönüştürülmüş materyalleri
kullanmayı tercih ederler. Bu, çevre dostu sanat pratiğinin bir yansımasıdır. Sanatçılar eserlerini
geleneksel galeri sergilerinin yanı sıra çevrimiçi platformlarda ve sosyal medyada da sergileme
eğilimindedirler. Bu, sanatın daha geniş bir kitleye ulaşmasını sağlar. 21. yüzyıl sanat pratiği, bu ve
diğer birçok özellikle oldukça zengin ve çeşitlidir.

Özgün Baskı
Baskı resim, görüntülerin bir yüzeyden başka bir yüzeye, çoğunlukla da kâğıt veya kumaşa
aktarılması ilkesine dayanan sanatsal bir süreçtir. Geleneksel baskı resim teknikleri ağaç baskı,
gravür, linolyum baskı, serigrafi ve litografiyi içerirken, modern sanatçılar mevcut teknikleri dijital
baskıyı da içerecek şekilde genişletmiştir.
Özgün baskı resim uygulama aşaması hemen hemen tüm baskı tekniklerinde aynıdır;
tasarım, kalıbın düz yüzeyinin aletlerle veya kimyasallarla işlenmesiyle oluşturulur. Daha sonra
kalıp, istenilen yüzeye aktarılmak üzere mürekkeplenir. Bir kalıptan baskı yapmak, çoğunlukla bir
baskı makinesi kullanılarak elde edilen, kontrollü basınç uygulanmasını gerektirir; bu, kâğıda veya
kumaşa basıldığında tasarımın eşit izlenimini yaratır. Ortaya çıkan baskı genellikle orijinal tasarımın
kalıp üzerindeki ayna görüntüsüdür. Baskı resmin en büyük faydalarından biri (monotip hariç), aynı
tasarımın birden fazla baskısının tek bir kalıptan basılabilmesidir.
Özgün baskı teknikleri, sanatçıların yaratıcılıklarını ifade etmeleri için birçok farklı yol
sunar. Her teknik, farklı malzemeler, işlemler ve sonuçlar içerir ve sanatçılar genellikle bu teknikleri
bir araya getirerek kendi özgün ifadelerini oluştururlar. Literatürde “düz baskı, yüksek baskı ve
çukur baskı” olarak sınıflandırılan çeşitleri; monotipi, linol(yum), ağaç, gravür, taş baskı (litografi),
serigrafidir. Günümüzde dijital baskı uygulamaları da baskı sanatı içerisinde yer almaktadır.
Monotipi baskı, her baskının sadece bir kez yapılmasını sağlayan bir yöntemdir. Bir levha
veya cam plaka üzerine mürekkep veya boya uygulanır, doğrudan boya üzerine desen çizilir ve
ardından baskı yapılır. Levha veya plaka temizlenir ve yeni bir baskı yapmak için işlem tekrarlanır.
Monotipi baskının temel özelliği, aynı unsurların mevcut olabilmesine rağmen hiçbir baskının aynı
olmamasıdır. Bir mono baskının tamamı veya bir kısmı bir kalıptan, kazınmış plakadan, tahta
bloktan veya benzeri bir malzemeden oluşturulurken, monotip görüntü doğrudan değiştirilmemiş,
pürüzsüz bir plaka üzerine boyanır ve daha sonra bir baskıda kâğıda aktarılır. Bu baskılar bazen
basıldıktan sonra elle renklendirilebilir (Görsel 1).

128