Page 194 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

tavan etkisi” gözlendiği söylenebilir. Kadınlar ne kadar uğraşsa da üst konumlara gelemeyeceği düşüncesi
ile bu tarz idari görevlere talip olmazlar ( Dökmen, 2009,122).
Herhangi bir toplumda toplumsal cinsiyet kavramının oluşmasında birçok faktör vardır. Sosyal
öğrenme, bilişsel gelişim, sosyal rol vb. gibi kuramsal açıklamaların yanı sıra kitle iletişim araçlarının da
toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının oluşmasında etkisi büyüktür. Medya diziler, reklamlar, haber dili
gibi birçok vasıta ile toplumsal cinsiyetinin oluşmasında etkilidir. Özellikle televizyonun etkileme gücü
oldukça fazladır. Ülkemizde televizyon izleme saatlerinin dünya ortalamasında oldukça yüksek olması bu
etkiye olan açıklığını da arttırmaktadır. Gerbner’in ekme kuramına göre ekran karşısında daha fazla
zaman geçiren insanların televizyonun sunduğu insan portresini (örneğin aşırı şiddetli) az seyredenlere
oranla daha kolay benimsediklerime işaret eder (Çığ, 2011,40).
Medya sürekli olarak sınıf, din, köken gibi temsilleri sürekli olarak topluma sunar. Kalıp yargılar
ve kimliklerin oluşumuna etki ederken asıl olarak var olan kalıp yargıları sürdürme ve pekiştirme işlevi
görür. İletişim çağının yaşandığı günümüzde medyanın etkilerinden uzak durmak neredeyse imkânsız bir
hal almıştır. Medya televizyon, radyo, gazete, dergi, sosyal medya gibi birçok koldan hayatımızın bir
parçası haline gelirken kanaat ve tutumlarımızın oluşmasına etki ettiği birçok araştırmacı tarafından
benimsenen bir görüştür.
Karikatürlerde Toplumsal Cinsiyetin Sunumu
-Karikatür
Karikatür “Caricare” İtalyanca bir kelime olup insanın ve eşyanın abartılarak çizilmesi, komik
şekilde çizilerek çizgide mizah yapma olayıdır (Özşahin, 2009,102). Karikatürün amacı mizahı kullanarak
toplumları iyiye ve doğruya ulaştırmaktır. Gülme, güldürmek tek unsuru olmayıp katkısal bir unsurdur
(Şenyapılı, 2003,15). Karikatür mizah aracılığıyla güldürürken düşündüren bir araç olarak anılması işte
bu sebeptendir, gerçeği mizahla birlikte sunar.
Mizah dergileri toplumsal gerçekliğin yeniden üretildiği mecralar olmaları bakımından
yayınlandıkları dönemin özelliklerini yansıtmaktadır. Bunun yanı sıra, mizah dergiciliğinden sonra
karikatür yayıncılığının da sosyal paylaşım ağlarının giderek etkisini arttırdığı günümüz medya ortamında
varlığını göstermektedir (Durur K. E., 2013, 417).
Karikatür ve mizah insanların, kurumların, toplumların ve ülkelerin yanlışlarını, çelişkilerini ve
alışılmadık yönlerini konu edinir, yorumlar, eleştirir ve mesaj olarak insanlara yansıtır. Karikatür yapısı
gereği ele aldığı kişileri veya konuları işlerken abartır, bozar, gülünçleştirir. Bu karikatürün mizahi
yapısının özelliğinden gelir (Meraki, 2010,5). Karikatürde mübalağa onun vermek istediği mesajı
güçlendirme amacı taşır ve karikatüre konu olan kişi veya konuların dikkat çeken yönleri abartılarak
yansıtılır. Karikatürde genel olarak sosyo-ekonomik zorluklar, siyaset, kadın-erkek ilişkileri, spor,
absürtlükler kısaca gündelik hayatta sıklıkla karşımıza çıkan durumlar işlenir. Çizime dayalı diğer sanat
dalları ile karşılaştırıldığında karikatürün eleştirel ve absürt yönü daha baskındır. Karikatürde ele alınan
konunun abartılı bir biçimde sunulması esasında konuyu daha anlaşılır hale getirdiği söylenebilir.
2
Cantek’in tabiri ile karikatürize etmek, ele alınan konuyu basitleştirmek veya belirginleştirme olarak
tanımlanır. Böylece ele alınan konuyu her düzeyden okuyucunun anlayabileceği bir biçimde
görselleştirilir.
Karikatürde kadının temsili genel olarak bakıldığında cinselliğin ön planda tutulduğu
görülmektedir. Bu durumun karikatür sanatçılarının genellikle erkek olmasının yanı sıra takipçi kitlesinin
erkek olmasından kaynaklandığı söylenebilir.
-Bayan Yanı Karikatür Dergisi
Leman Dergisi’nin kadın çizerleri 2011 yılında 8 Mart özel sayısı ile çıkarma fikriyle yola
çıkmış ve ilk sayının ardından okurlar, çizerler ve editörlerin bu fikri benimsemiş olmasıyla dergi aylık
olarak çıkarılmaya başlanmıştır. Çizerlerini ağırlıklı olarak kadınların oluşturduğu Bayan Yanı kadın
odaklı konulara öncelik vermekle birlikte genel anlamda her karikatür dergisi gibi gündemi meşgul eden
konulara da eğilmektedir. Kadının toplumsal rolünü eleştirel bağlamda ele alan derginin, karikatürlerde
genel anlamda var olan toplumsal düzeni karikatürize ederek eleştirme yolunu tercih ettiği gözlenmiştir.
Araştırmada Türkiye’de bir ilk olan Bayan Yanı Dergisi’nde kadının toplumsal cinsiyet
açısından nasıl ele alındığı irdelenmiştir. İncelenen dergilerde kadın sorunlarının ön planda olduğu
gözlenmiştir. Günümüze yayın hayatına devam eden derginin cilt halinde yayınlanan 1, 2. ve üçüncü cildi
ile 8 Mart 2004 özel sayısı incelenmiştir. Dergi’nin kadın sorunlarını genel olarak kapak konusunda ele
aldığı gözlemlenmiştir. Araştırmada sadece toplumsal cinsiyet rollerinin temsil edildiği karikatürler
incelenmiştir.

2 http://derinhakikatler.blogspot.com/2016/11/tiyatro-ve-karikatur.html

158