Page 192 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

KİTLE İLETİŞİM ARAÇLARINDA TOPLUMSAL CİNSİYET
TEMSİLLERİ, BAYAN YANI KARİKATÜR DERGİSİ’NDE TOPLUMSAL
CİNSİYET AÇISINDAN KADININ TEMSİLİ

Gönül Zaimoğlu
1

Özet
Kitle iletişim araçlarında toplumsal cinsiyet basmakalıp modellerle sunulmaktadır. Bu basmakalıp
modeller toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl olması gerektiğini anlatırken bir yandan da onu tekrar tekrar
inşa eder. Bu bağlamda kadının rolü anne, fedakâr eş, evinin hanımı, kendi bedeni üzerinde mülkiyeti
olmayan bir nesne gibi tanımlanmaktayken, erkek baba, evinin koruyucusu, ailenin geçimini sağlayan ve
aile üyelerinin bağımlı olduğu kişi olarak tanımlanır. 1980 ve sonrası neoliberal politikaların etkisiyle
kadının etkin bir biçimde iş yaşamına girmesi, onun var olan toplumsal cinsiyet rolünü değiştirmemiş
üstüne yeni sorumluluklar ekleyerek yükünü daha da arttırmıştır. Kitle iletişim araçlarında kadının
toplumsal cinsiyet açısından konumlandırılma biçimi de bu rollerin benimsenmesi ve sürdürülmesinde
etkili bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada karikatürün eleştirel mizah ve muhalif söylemi bağlamında
kadının toplumdaki konumunun nasıl ele alındığı, yazar ve çizer kadrosunun büyük bölümünü kadınların
oluşturduğu Bayan Yanı dergisi ele alınarak incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: Toplumsal Cinsiyet, Karikatür, Temsil

GENDER REPRESENTATIONS IN MASS MEDIA, REPRESENTATION OF WOMEN IN
TERMS OF GENDER IN BAYAN YANYI CARTOON MAGAZINE

Abstract
In mass media, gender is presented with stereotypical models. These stereotypical models
explain how gender roles should be, while at the same time constructing it over and over again. In this
context, the role of women is defined as mother, an altruistic wife, the lady of her house, an object that
does not have ownership over her own body, while the man is defined as father, protector of his home,
breadwinner of the family and the person on whom family members depend. Women's active entry into
business life under the influence of neoliberal policies after 1980 did not change their existing gender
role, but increased their burden by adding new responsibilities. The positioning of women in terms of
gender in mass media also plays an effective role in the adoption and maintenance of these roles.In this
study, how the position of women in society is deal with in the context of critical humor and oppositional
discourse of the cartoon will be examined by considering Bayan Yanı magazine, where the majority of
the writers and cartoonists are women.
Key Words: Gender, Caricature, Representation

Giriş
Bu çalışmada Türkiye’de toplumsal cinsiyet rollerinin inşası ve pekiştirilmesinde kitle iletişim
araçlarının rolü Bayan Yanı adlı karikatür dergisi örneklemiyle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu
bağlamda ilk olarak çalışmanın temellendiği cinsiyet ve toplumsal cinsiyet kavramlarına ve çalışmanın
inceleme evrenini oluşturan karikatürün, toplumsal ve sanatsal değerine yer verilmiştir. Çalışmanın
inceleme bakımından örneklemini teşkil eden Bayan Yanı dergisi göstergebilim ve söylem analizi
yöntemleri ile analiz edilmiştir. Çalışmada Bayan Yanı dergisinin cilt haline getirilen ilk 4 cildi
incelenmiş ve incelenen sayılarda sadece toplumsal cinsiyet konusu irdelenmiştir. İnceleme sonucunda bir
kitle iletişim aracı olarak karikatür dergilerinin eleştirel yönünün öne çıktığı görülmektedir. Bu bağlamda
Bayan Yanı dergisinin toplumsal cinsiyet rollerinin anlaşılmasına ve toplumsal cinsiyet rollerinin kadın
üzerinde oluşturduğu baskıya dikkat çektiği anlaşılmaktadır.

Biyolojik Cinsiyet
Biyolojik cinsiyet (sex), kadın ya da erkek olmanın biyolojik yanını ifade etmektedir ve biyolojik
bir yapıya karşılık gelmektedir. Genetik ve fizyolojik özelliklerdir, doğuştandır, insanların nüfus
cüzdanlarında yazan cinsiyet, bu terimin karşılığıdır (Çak, 2010, 105). Biyolojik cinsiyet doğuştan gelir
ve bireylerin bedenleri cinsiyet farklılıklarına göre farklılıklar göstererek gelişir. Bu biyolojik farklılık

1 Öğretim Görevlisi Dr., Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler MYO, gonulzaimoglu@gmail.com

156