Page 202 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

DÜZEN-DÜZENSİZLİK KAVRAMLARI EKSENİNDE SANAT
FELSEFESİNDE ENTROPİ OLGUSU

Merve Mehtap Bulut
1

Özet
Sanatın var olma süreci boyunca düzen, sosyal yaşamda olduğu gibi sanat alanında da gerekli
bir durum olarak görülmüştür. İnsanoğlunun doğası gereği bulunduğu ortamı düzenleme isteği sanat
alanında da süreç içerisinde vuku bulmuştur. Düzen, bir çeşit gruplaşmayı, ayrıştırmayı, aynı olanı ve
farklı olanı ortaya koyar. Bu noktada ise öncelik-sonralık ilişkisinin beraberinde hiyerarşi kavramını
karşımıza çıkartır. Düzen, öncelikle duyularla kavranır. Sanat ise bu duyularla çalışarak imgeler üzerine
odaklanır. Düzen detaylı incelendiğinde ise mutlaka iç düzeni de ele almak gerekir. Zira biçim ne kadar
düzenli olursa olsun iç yapı ile özdeşleşmeyerek yanıltıcı etki yaratabilir. Sanat alanında düzen yakalama
amacıyla ortaya atılan her çaba sahtedir. İç ve dış yapı veya düzen arasında ki bu uyumsuzluk düzen
çatışmasına yol açarak düzensizlik kavramını ortaya çıkarır. Bu bildiride, sanat felsefesi incelendiğinde
ve sanat tarihine göz atıldığında düzenden düzensizliğe gidiş evresi incelenerek entropi kavramına vurgu
yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Sanat, Düzen, Düzensizlik, Entropi

Abstract
Throughout the existence of art, order has been seen as a necessary condition in the field of art
as well as in social life. The natural desire of human beings to organize their environment has also
occurred in the field of art. Order reveals a kind of grouping, separation, the same and the different. At
this point, we encounter hierarchy along with the priority-subsequence relationship. Order is perceived
primarily through the senses. Art focuses on images by working with these senses. When the layout is
examined in detail, it is necessary to consider the internal layout. Because no matter how regular the
form is, it may create a misleading effect by not being identified with the internal structure. Every effort
put forward to achieve order in the field of art is fake. This incompatibility between internal and external
structure or order leads to a conflict of order, revealing the concept of disorder. In this paper, the concept
of entropy will be emphasized by examining the phase from order to disorder when examining the
philosophy of art and looking at the history of art.
Key Words: Art, Order, Disorder, Entropy

Giriş
20.yy’dan günümüze kadar süren sanatsal süreçler içerisinde, sanat adı altında her akım kendi
eleştirisini ortaya koymuştur. Klasik dönemin ardından başlayan biçim arayışları, çeşitli soyutlamalara
yol açarken, biçimler düzensizleşmiş ve kaotik bir resim anlayışı oluşmaya başlamıştır. Postmodern
dönemin beraberinde sanat alanına yeni kavramlar girmiştir. Bunlar pastij, ironi, temellük gibi kelimeler
olurken ele alınan kavramlar ise bilimsel verilere dayanmaya başlamıştır. Teknoloji ve sanat
birlikteliğine bilim de eklenmiş artık sanatçıların çalışmalarında bilimsel terimler görülmeye
başlanmıştır. Bu kavramlardan biri olan kaos, çalışmalarda ki düzensizliğe atıfta bulunmuştur. Evrende
hâkim olan olgunun düzen değil düzensizlik olduğu fikri, kaos kavramını sanat alanına dahil etmiştir.
Gerek konu olarak gerekse bir yıkım veya yeniden yapılandırma olarak görülen çalışmalarda hâkim olan
kaos olgusu, sanat alanında düzensizlik kavramını yoğunlaştırmıştır. Aslında, tüm bu düzensizleşme
durumu kaos kavramının çok ötesinde entropi kavramına da dayanmaktadır. Entropi, termodinamik
kanunların ikinci yasasında ortaya atılan bir kavramdır. Evrende her şeyin belli bir düzenden
düzensizliğe doğru gittiğini iddia eden bu yasa, sıcaklık ve ısı üzerine atılmış bir teoridir. Isının her
zaman sıcaktan-soğuğa doğru değişim göstereceğini ve bu durumun tersinin iddia edilemeyeceğini
öngörmektedir. Din felsefesi açısından ise entropiye en basit örnek doğum ve ölüm kavramlarıdır.
Entropi kavramı daha derinlemesine incelendiğinde ise karşımıza kendiliğindenlik, süreç, rastlantı, geri
döndürülemezlik gibi kavramlar çıkmaktadır. Bu noktada ise sanat entropi ilişkisi düzensizlik üzerinden

1 Arş. Gör. Dr., Kastamonu Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi, Resim Bölümü, Orcid No: 0000-
0002-3692-9976, mbulut@kastamonu.edu.tr

166