Page 476 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

CUMHURBAŞKANLIĞI OSMANLI ARŞİVLERİ’NDE KUMAŞ BOYAMA
İLE ALAKALI BAZI BELGELER

Ahmet Aytaç


Özet
Osmanlı İmparatorluğu’nun yaklaşık 600 yıl boyunca yaşadığı topraklarda bugün 40’tan
fazla devlet yaşamaktadır. Bunca toprak hâkimiyeti olan devlete ait, hurdaya ayrılan, kaybolan vs
evraklarının dışında günümüzde 95 milyondan fazla resmi evrakı Cumhurbaşkanlığı Osmanlı
Arşivleri’nde muhafaza edilmektedir.
Tekstil sanatlarında ise Türklerin dünya medeniyetine binlerce yıldır önemli eserler ürettiği
bilinmektedir. Osmanlı Devleti döneminde alaca, seraser, kutnu vd kumaş türleri oldukça önemliydi.
Bu kumaşların renklendirilmesinde ise boyahane adı verilen atölyeler kullanılmaktaydı.
İpek, pamuk vd tekstil ürünlerinin renklendirilmesiyle alakalı arşivlerde çok sayıda resmi belge
bulunmaktadır. Bildiride bu belgelerden bazıları üzerinde durulacaktır.
Anahtar kelimeler: Arşiv, tekstil, kumaş, boya, renk.

SOME DOCUMENTS RELATED TO FABRIC DYEING IN THE PRESIDENTIAL
OTTOMAN ARCHIVES

Abstract
Today, more than 40 states live in the lands where the Ottoman Empire lived for
approximately 600 years. Apart from the documents belonging to the territorial state, which were
scrapped, lost, etc., today more than 95 million official documents are preserved in the Presidential
Ottoman Archives.
In textile arts, it is known that Turks have produced important works for world civilization
for thousands of years. During the Ottoman Empire, fabric types such as alaca, seraser, kutnu etc.
were very important.
Workshops called dyehouses were used to color these fabrics. There are many official
documents in the archives regarding the coloring of silk, cotton and other textile products. Some of
these documents will be emphasized in the paper.
Key words: Archive, textile, fabric, dye, color.

Giriş
Farklı yöntemler kullanarak lifli yapıdan oluşan ipliğin yüzey haline gelmiş şekli olan
tekstil tarih boyunca insan hayatında önemli bir materyal olmuştur. Giysi ve mekânlarda kullanılan
en temel malzeme olan tekstil günümüzde gerek maddi kültür ögesi, gerek sanat, tasarım ve moda
gerekse de sektör olarak oldukça önem kazanmıştır.
Dokuma ve örme kumaş anlamına gelen tekstil kavramı, tekstil ürünlerini ve yan ürünlerini
kullanarak elde edilen giysi ve döşemelik kumaşların bütününü kapsamaktadır. Tekstil malzemeleri
kullanılarak elde edilen kumaşlarla üretilen giysiler, insanoğlunun hava şartlarına karşı korunma
ihtiyacından doğmuştur .
1
Orta Asya’nın oldukça geniş topraklarında boylar, oymaklar halinde yaşayan Türkler, bu
geleneksel sanatlarını, kurdukları devletlerle beraber devam ettirmişler ve Anadolu’ya kadar
getirmişlerdir. Bir bölgeden, başkaca bir yere fetihler nedeniyle giden oymaklar, kendilerine özgü
dokuma tiplerini de beraberlerinde götürürken, güzergâhlarındaki ve gittikleri yöredeki kültürlerle
de etkileşim halinde olmuşlardır. Özü bozmadan yabancı menşeli dokuma özelliklerini kendi
dokumalarına adapte etmişlerdir .
2
Türk sanatındaki yerinin oldukça eski olduğu bilinen kumaş sanatı, özellikle Orta Asya,
Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait görülen örnek kumaşlarda giysinin ve iç dekorasyonun temel
malzemesi olarak kullanılmış olup usta ellerde şekillenerek kullanılmıştır. Orta Asya ve Selçuklu

 Dr. Öğr. Üyesi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
1 UYANIK, Seval ve OĞULATA, Ramazan Tuğrul, “Türk Tekstil ve Hazır Giyim Sanayiinin Mevcut Durumu
ve Gelişimi”, Tekstil ve Mühendis, 2013, 20 (92), s. 60.
2 AYTAÇ, Ahmet ve İLBAK, Merve, Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’nde El Dokumalarına Dair Önemli
Kayıtlar, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları, İstanbul, 2014, s. 12.

440