Page 502 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

Tevfikiye Camii az sayıdaki çinili eserlerden biri olup, Osmanlı son dönem Kütahya çiniciliğinin
örneklerinden olan çinili bir mihraba sahiptir. Ahşap direkli camiler grubunda olan yapı, dönem
yapılarında bu mihrapla ayrılmaktadır (Resim. 1).

Resim 1. İnebolu Tevfikiye Camii Çinili Mihrabı

Çinili mihrabın, Osmanlı Dönemi Kütahya çinicilerinin önemli ve son ustalarından biri
olan Hafız Mehmet Emin Efendi’ye ait olduğu ayrıca bu çinili mihrabın bir replika olarak üretildiği
2
ve aslının 1432 yılına ait Karamanoğlu İbrahim Bey İmaretinde bulunduğu anlaşılmaktadır (Erdem,
2017: s.60; Altay, 2021: s.25). Bu mihrabın daha önce bilinen diğer dört replikasının Kütahya Adliye
binası Mescidinde (1907), İstanbul Çapa Kız Öğretmen Okulu / Fen Lisesi Mescidinde (19??),
Konya Amber Reis Camisinde (1911), Çorum İskilip Ulu Camisinde (1910) yer aldığı
görülmektedir (Arlı, 1989: s.83). Belirlenen son replikasının İnebolu Tevfikiye Camisinde tespit
3
edilmesi de ayrıca önem taşımaktadır. Bu tespit 2021 yılında yapılan bir yüksek lisans tezi ile ortaya
konulmuştur (Altay, 2021: s.25).
Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde müzecilik ve koruma uygulamalarının en önemli
çabalarından biri olarak kurulan Müze-i Hümâyun, tarihi eserlerin kısmi olarak da olsa korunmasına
hizmet etmiştir. Anadolu’da müzecilik ve koruma tarihinin önemli çalışmalarından biri olan Âsâr-ı
Atîka Nizamnamesi’nin düzenlenmesinde katkısı büyük olan (Shaw, 2004: s.146) ve 1881 yılında
Müze-i Hümâyun’a müdürü olarak atanan Osman Hamdi Bey’in ve onun ölümünün ardından müze
müdürü olarak atanan kardeşi Halil Edhem Bey’in çabaları sonucunda (Tataroğlu, 2019, s.177;
Türkmen, 2022: s.94-102), yurt genelinde harap durumda olan tarihi eserlerdeki nitelikli yapı
elemanlarının İstanbul’a nakledilmesi ve bu eserlerin özel olarak tahsis edilen Müze-i Hümayunda
sergilenmesi sağlanmıştır. Bu çabalar sonucu Karamanoğlu İbrahim Bey İmaretinin nitelikli çini
mihrabı da 1907 tarihinde yerinden taşınarak Müze-i Hümayunda (Çinili Köşk) sergilenmeye
alınmıştır (Konyalı, 1967: s.407-410; Türkmen, 2022: s.94-101).
4
Osman Hamdi Bey’in müdürlüğü döneminde taşınacak tarihi eserlerin belirlenmesi için
fotoğraflarının çekilmesi ya da çizimlerinin yapılmasının istediğini ilgili kaynaklardan
öğrenmekteyiz (Türkmen, 2022: s.98,99). Buradan yola çıkarak Karaman İbrahim Bey İmaretinin
çinili mihrabının taşınmadan önce çizimlerinin yapılması için dönemin önemli çini ustası olan Hafız
Mehmet Emin Efendi’den desenlerinin çıkarılması ve hatta o dönemde benzerlerinin kendine ait çini
atölyelerinde üretilmesinin de istenmiş olabileceği akla gelmektedir. Bu sayede Karaman İbrahim
Bey İmaretinin birebir benzeri olan ve İnebolu Tevfikiye Camisinin de içinde bulunduğu çinili
mihrap replikalarının yapıldığı düşünülebilir. Ancak bu düşünceyi doğrulayacak kaynaklara
ulaşılmadığından bu fikir şimdilik bir tahmindir.
İnebolu Tevfikiye Camii çinili mihrabı Osmanlı son dönem Kütahya çiniciliğinin örneği
olması bakımından, dönemin en önemli ve son ustalarından biri olan Hafız Mehmet Emin Efendi’nin
eseri olması bakımından ve yukarıda bahsi geçtiği üzere Karamanoğlu İbrahim Bey İmareti
mihrabının son tespit edilen replikası olası bakımından öneme sahiptir.

2 Hafız Mehmet Emin Efendi ve eserleri hakkında detaylı bilgi için bkz. (Arlı, 1989).
3 Karamanoğlu İbrahim Bey İmareti çini mihrabının diğer replikaları hakkında detaylı bilgi için bkz. (Altay,
2021).
4 Karamanoğlu İbrahim Bey İmareti çini mihrabının taşınmasıyla ilgili bilgi için bkz. (Türkmen, 2022)

466