Page 144 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

ALAÇAM MÜBADELE MÜZESİNDE BULUNAN BİR GRUP DÜZ
DOKUMA
1
Vedat Ünaldı
Özet
Lozan Barış Anlaşmasına konulan ek protokolle 24 Temmuz 1923 yılında kabul edilen
Türk Rum Ahali Mübadelesi Mukavelenamesi ’ne göre, İstanbul ve Batı Trakya
haricinde Anadolu’daki Rum Ortodoks halk ile Yunanistan’daki Müslüman halkın zorunlu
mübadelesine karar verilmiş, Müslüman Türklerin büyük göçüne sebep olmuştur. 1923 ile 1924
tarihleri arasında Samsun’a göç ettirilen Mübadillerin bir kısmı önceki mesleklerine uygun
çalışabilecekleri yerlerden Alaçam, Tekkeköy, Bafra, Ondokuzmayıs, Çarşamba ve Terme ilçelerine
yerleştirilirken bir bölümü de kara ve tren yolu ile Tokat, Amasya, Çorum, Sivas, Yozgat ve Niğde
başta olmak üzere daha iç bölgelere taşınmıştır. Zorunlu göçe tabi tutulan mübadiller, yanlarında
yalnız taşıyabilecekleri kadar günlük kullanım eşyası, belge ve fotoğraf getirebilmişlerdir. Zorunlu
göçe/mübadeleye tabi tutulan mübadillerin yaşadıkları topraklarda çok zengin bir etnografik
çeşitliliğe sahip eşyalarından yalnızca taşıyabilecekleri kadarını yanlarına alabilmeleri günümüzde
az sayıda örneğe ulaşabileceğimiz bir sınırlılık doğurmuştur. Etnografik değere sahip bu eşyalar
içerisinde özellikle Türk kültür tarihimizin en önemli eserlerinden halı, kilim ve diğer düz dokuma
örnekler neredeyse yok denecek kadar az, ulaşılabilenler ise eşya taşıma amacı ile üretilmiş kilim
ve düz dokuma heybelerden oluşmaktadır. Bu dokumalar, Samsun ili Alaçam ilçesinde 2012 yılında
resmi olarak açılışı yapılan Türkiye’deki ilk mübadele temalı müze olan Alaçam Mübadele
Müzesinde teşhir edilmektedir. Müze, mübadillerin tamamını yanlarında getirdikleri eşyalardan
oluşan bir koleksiyona sahiptir. Bu çalışmada, koleksiyona ait tespit edilen kilim ve diğer düz
dokuma örnekler teknik ve kompozisyon olarak incelenip, Anadolu da dokunan dokumalar ile
mukayese edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Alaçam, Müze, Mübadele, Düz dokuma, Kilim,

A GROUP OF PLAİN WEAVİNG FOUND İN ALAÇAM EXCHANGES
MUSEUM
Abstract
According to the Turkish-Greek Exchange of the Turkish and Greek population, which was
accepted on July 24, 1923 with the additional protocol to the Lausanne Peace Treaty, the compulsory
exchange of the Greek Orthodox people in Anatolia and the Muslim people in Greece, except for
Istanbul and Western Thrace, was decided, causing a great migration of Muslim Turks. Between
1923 and 1924, while some of the exchange migrants to Samsun were settled in the districts of
Alaçam, Tekkeköy, Bafra, Ondokuzmayıs, Çarşamba and Terme, where they could work in
accordance with their previous professions, some of them were moved by land and rail to more
inland regions, especially Tokat, Amasya, Çorum, Sivas, Yozgat and Niğde. The forced exchange
migrants were only allowed to bring with them as many items of daily use, documents and
photographs as they could carry. The fact that the forced migrants could only take as much as they
could carry with them from the rich ethnographic diversity of the lands in which they lived led to a
limitation that we can only find a few examples of today. Among these items with ethnographic
value, carpets, rugs and other flat woven examples, which are among the most important artifacts of
our Turkish cultural history, are almost non-existent, and those that can be reached consist of rugs
and flat woven saddlebags produced for the purpose of carrying goods. These weavings are exhibited
in the Alaçam Mübadele Museum, the first exchange-themed museum in Turkey, which was
officially opened in 2012 in the Alaçam district of Samsun province. The museum has a collection
consisting of the items brought by all of the exchange migrants. In this study, the rugs and other
plain weaving samples from the collection were analyzed technically and compositionally and
compared with the weavings woven in Anatolia.

Key Words: Alaçam, Museum, Exchange, Flat Weavivg, Rug,
Alaçam Mübadele Müzesi, Samsun ili Alaçam ilçesinde 2012 yılında resmi olarak açılışı
yapılan Türkiye’deki mübadele temalı ilk müzedir. Alaçam Mübadele Müzesi, etnografya
eserlerinden müteşekkil ve aynı zamanda tematik bir müzedir (Fotoğraf 1). Müze, zorunlu göçe tabi

1 Dr. Öğr. Üyesi, Sinop Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi, vedatunaldi@sinop.edu.tr

108