Page 151 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

KREMLİN ASKERİ MÜZESİNDE BULUNAN OSMANLI DÖNEMİNE
AİT RESİMLİ KİLİSE TEKSTİLLERİNİN TÜRK KUMAŞ SANATI
AÇISINDAN İNCELENMESİ

Ebru Çatalkaya Gök
1
Ruhi Konak
2

Özet
Osmanlı İmparatorluğu döneminde kumaş, altın ve mücevher kadar değerli sayılmış ve
sosyal, siyasi, ticari hayatta önemli rol oynamıştır. XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren
kullanılan hammaddelerinin israfını ve dokumacılıktaki kaliteyi kontrol altında tutmak için
İstanbul’da devlet hesabına ipekli kumaş dokuyan atölyeler kurulmuştur. Yabancı ülke heyetlerine
diplomatik hediye olarak sunulan kumaşlar, imparatorluğun görkeminin bir simgesi olmuştur. Saray
ihtiyaçları dışında Doğu ve Orta Avrupa için özel siparişler alındığı envanter kayıtlarında
görülmektedir. Zengin desen ve üslup çeşitliliği geliştirmiş olan Osmanlı dokumacılar, kiliseler için
de desenleri Hıristiyanlıkla ilgili konuları içeren kumaşlar üretmişlerdir.
İstanbul’daki dokuma atölyelerinde dokunmuş Ortodoks kumaşlarında Hz. İsa, Hz.
Meryem, Ortodoks haçları, melek figürleri ve İncil yazarlarının ikonları bazen tek bazen de Türk
desenleri ile birlikte kullanımına rastlanmaktadır. Araştırma geleneksel Türk desenlerinin Ortodoks
imgeleri ile birlikte Hristiyan dini malzemelerinde kullanılmış olması bakımından önemli
görülmüştür. Çalışmanın amacı Kremlin Askeri Müzesinde bulunan Osmanlı Dönemine ait resimli
kilise tekstilleri Türk kumaş sanatı ışığında incelemektir. Araştırmanın evreni resimli kilise
tekstilleri, örneklemi ise Kremlin Askeri Müzesinde bulunan Osmanlı dönemine ait 10 adet resimli
kilise tekstili ile sınırlandırılmıştır. Çalışmada tarama modeli yöntemi kullanılmıştır. Kremlin Askeri
Müzesinde bulunan resimli tekstilleri hammadde, renk, teknik ve bezeme özellikleri saptanarak
tablo halinde sunulmuştur. Araştırmanın ilk aşamasında Ortodoks kilise tekstilleri hakkında genel
bilgi verilmiştir. İkinci aşamasında Kremlin Askeri Müzesinde bulunan Osmanlı Dönemine ait
kumaşların kullanım alanları, renk, bezeme, kompozisyon ve teknik özellikleri ele alınmıştır.
Çalışmanın üçüncü aşamasında ise Kremlin Askeri Müzesinde bulunan Osmanlı Dönemine ait
resimli kilise tekstilleri Türk kumaş sanatı açısından sonuç başlığı altında değerlendirilmiştir.

Anahtar kelime: Kremlin Askeri Müzesi, Osmanlı Dönemi, Türk kumaşı, Resimli kilise
giysisi

INVESTIGATION OF ILLUSTRATED CHURCH TEXTILES FROM THE
OTTOMAN PERIOD IN THE TERMS OF TURKISH FABRIC ART IN THE KREMLIN
MILITARY MUSEUM

Abstract
During the Ottoman Empire, fabric was considered as valuable as gold and jewelry and
played an important role in social, political and commercial life. Since the second half of the 16th
century, weaving ateliers silk fabrics on behalf of the state were established in Istanbul in order to
control the waste of raw materials used and the quality of weaving. Fabrics presented as diplomatic
gifts to foreign delegations became a symbol of the glory of the empire. It is seen in the inventory
records that he received special orders for Eastern and Central Europe in addition to palace needs.
Ottoman weavers, who developed a rich variety of patterns and styles, also produced fabrics with
Christian themed patterns for churches.
In Orthodox fabrics woven in weaving workshops in Istanbul, images of Jesus Christ,
Virgin Mary, Orthodox crosses, angel figures and icons of Bible writers can be seen, sometimes
alone or together with Turkish patterns. The research was deemed important in that traditional
Turkish patterns were used in Christian religious materials together with Orthodox images. The aim
of the study is to examine the illustrated church textiles from the Ottoman Period in the Kremlin
Military Museum in the light of Turkish fabric art. The population of the research is limited to
illustrated church textiles, and the sample is limited to 10 illustrated church textiles from the
Ottoman period in the Kremlin Military Museum. Scanning model method was used in the study.

1 Doç. Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sanat ve Tasarım Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları,
ebrugok@mgu.edu.tr
2 Prof. Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sanat ve Tasarım Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları,
ruhikonak@mgu.edu.tr

115