Page 240 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

TİRE NECİP PAŞA KÜTÜPHANESİNDE BULUNAN YAZMA
KUR’ANLARIN HAT SANATI BAKIMINDAN DEĞERİ

Bilal Sezer
*

Özet
Anadolu Türk Beylikleri döneminden günümüze pek çok tarihi ve kültürel mirası
bünyesinde barındıran Tire İzmir iline bağlı bir ilçedir. İlçenin en değerli kültür varlıklarından
birisi de II. Mahmud’un devlet adamlarından Mehmed Necip Paşa tarafından kurulan Necip Paşa
Kütüphanesidir. El yazması eserler bakımından zengin olan kütüphane 1827 yılında Necip
Paşa’nın 671 kitabı vakfiyesiyle birlikte göndermesiyle kurulmuştur. Kütüphanede halen 1147’si
yazma,1135’i basma olmak üzere toplam 2282 Arapça, Farsça ve Türkçe eser bulunmaktadır.
İçerisinde bulunan kitaplar hem bilim açısından, hem kitap sanatları açısından uzmanların ve
konuya ilgi duyanların dikkatini celbetmektedir. Bu yazmalardan beş adedi Kur’ân-ı Kerim’dir. Bu
Kur’ânların dördü (Env. No 672- 673- 674- 675) Necip Paşa vakfına ait olup biri (Env. No 676)
sonradan ilave edilmiştir. Kur’ânlardan iki tanesinin hattatı ve tarihi bellidir (Env. No: 672-675),
birinin hattatı belli tarihi belli değildir (Env. No: 673), diğerlerinin hattatı ve tarihi belli değildir.
Kur’ân-ı Kerimler, yazısı, tezhibi ve cildi bakımından kıymete hâizdirler. Kur’ân’ların hattatları
hakkında doyurucu bilgi bulunmamakla birlikte her birinin usta bir hattat olduğu eserinden
bellidir. Kur’ân’ların tezhibi, tezhip sanatının klasik devrine âit özellikler arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Necip Paşa Kütüphanesi, Kur’ân, yazı, hattat.

THE VALUE OF WRITTEN QURANS IN TIRE NECIP PASHA LIBRARY IN
TERMS OF CALLIGRAPHY

Abstract
Tire, which contains many historical and cultural heritage from the Anatolian Turkish
Principalities period to the present day, is a district of Izmir province. One of the most valuable
cultural assets of the district is the Necip Pasha Library, founded by Mehmed Necip Pasha, one of
the statesmen of Mahmud II.. The library, which is rich in manuscripts, was founded in 1827 when
Necip Pasha sent 671 books along with his endowment certificate. The library currently contains a
total of 2282 Arabic, Persian and Turkish works, 1147 of which are manuscripts and 1135 of
which are printed. The books it contains attract the attention of experts and those interested in the
subject, both in terms of science and book arts. Five of these manuscripts are the Quran. Four of
these Qurans (Inv. No. 672- 673- 674- 675) belong to the Necip Pasha foundation and one (Inv.
No. 676) was added later. The calligrapher and date of two of the Qurans are known (Inv. No:
672-675), the calligrapher and date of one of them are unknown (Inv. No: 673), the calligrapher
and date of the others are unknown. The Qurans are valuable in terms of its writing, illumination
and binding. Although there is no satisfactory information about the calligraphers of the Qurans, it
is obvious from their works that each of them was a master calligrapher. The illumination of the
Quran has characteristics belonging to the classical period of illumination art
Keywords: Necip Pasha Library, Quran, writing, calligrapher.

Giriş
Günümüzde İzmir’in bir ilçesi olan Tire, 1308 yılında Aydınoğulları tarafından
fethedilmiş ve uzun yıllar beyliğe başkentlik yaptıktan sonra, 1425-26’da Osmanlı topraklarına
katılmıştır. Şehir, Aydınoğulları döneminde büyük bir imar faaliyetine sahne olmuş, Fatih Sultan
Mehmet devrinde Anadolu’nun sayılı şehirlerinden biri haline gelmiştir. Tire, XV-XVI yüzyıllarda
her alanda altın çağını yaşamış, daha sonraki yıllarda Tire’nin bu gelişimi durmuştur (Darkot,
1946, 86).
Tire Necip Paşa Kütüphanesi, 1827 yılında II. Mahmud dönemi devlet adamlarından
Gürcü Mehmet Necip Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kütüphane şehir merkezinde İbn-i Melek ve
Aydınoğlu Süleyman Bey türbelerinin doğusunda, duvarlarla çevrili bir avlu içerisinde yer

* Prof. Dr. Uşak Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü,
bilal.sezer@usak.edu.tr

204