Page 238 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

her sanat imgesinin mutlak maddesi gibi nesnel bir öğeyi yaşamı ve öznel bir yanı yani sanatçının
dünyayı görüşü tarzını kapsar; eser gerçek yaşamın kimi yüzleri yanında sanatçının iç dünyasını da
maddeselleştirir (Ziss, 2016, 93). Bu nedenle sanat eserine yüklenecek değer yargıları sanatçısıyla
da yapılmış bir değerleme olarak karşımıza çıkacaktır.
Sanatta değer gelişiminin belirlenmesinde kuramlar önemli olsa da bunların izleyicinin
anlayışı üzerindeki etkisi zamana ve mekana göre değişmektedir. Çünkü tek başına yeterli değiller.
Çünkü sanat eseri insan bilincinden yararlanılarak, insanın entelektüel ve duygusal ifadesini
oluşturan tüm nitelikler dikkate alınarak inşa edilir (Korkmaz, 2013, 93).
Toplumsal bilinçte, tarihe dahil edilmiş ve tanımlanmış, edinilmiş bir sanat eserinin nasıl
değerlendirileceğine dair kökten farklı iki anlayış vardır. Birinci anlayış “her şeyin bir fiyatı vardır”,
diğeri ise “sanat sonsuzdur, bu yüzden değeri asla maddiyatla ölçülemez” yönündedir. Her iki
düşünce yapısı da birbirleriyle çakışmadan ve birbirini engellemeden varlığını sürdürmektedir
(Yaşar, 2012, 49).

Sonuç
Değişen teknolojik gelişmeler neticesinde sanat eserinin değerlemesi ve değerleme
sorunsalı her geçen gün önemini artırmaktadır. Sanat eserinin bünyesinde barındırdığı tek olması,
kendisini var eden sanatçının üslubunu taşıması ve bed-i vasıf diye adlandırdığımız estetik kriterlere
haiz olması gibi özelliklerin yanı sıra bu ve benzeri birçok faktörü içermektedir. İşte bu faktörlerin
bazıları: Sanat eserinin teknik yeterliliği, anlam ve içerik bakımından yeterliliği, sanatçının sanatsal
geçmişi, ünü ve alana katkısı bakımından yeterliliği, tarihsel ve kültürel açıdan yeterliliği, estetik ve
sanatsal açıdan yeterliliği, piyasa değeri açısından yeterliliği gibi faktörlere dayanır.
Sanatta değer; Günümüzde sosyal süreç açısından yaşanan çok yönlü değişimde, bir
kavram kargaşası haline gelmiştir. Sanat eserindeki estetik değer, biçimde oluşma anlamı çok
boyutlu bir yapıda ele alınır. İlk olarak içinde bulunduğu dönem ve toplumun estetik anlayışına göre,
ardından yapıtın kendi içerisinde sahip olduğu biçimsel değerler dikkate alınır. Daha sonra ise eserin
diğer yapıtlar arasındaki yerine, yani özgünlük değerine ve izleyici ile sanat yapıtı arasındaki
duygusal ve düşünsel olarak girilen ikili ilişkide edindiği değere bağlı olarak şekillenmektedir.
Bu yapı inşa edilirken çağdan çağa, toplumdan topluma farklı nitelendirilir ve
değerlendirme sistemleri meydana getirilir. Değerleme olgusu her zaman insan ve insanın
yaşantısıyla özdeştir; Kısaca, sanat eserinin kendine özgü bir işlevi vardır ki bu da estetik yaşantı
uyandırmaktır. Eğer estetik yaşantının bir değeri varsa, bu yaşantıyı meydana getirme gücünde
eserin araçsal bir değeri vardır. eserin kendisinde, bu yaşantıyı meydana getiren bazı yapısal
özellikler mevcuttur. Eser bunlar sayesinde estetik yaşantı uyandırdığı ve bundan dolayı estetik
değer kazandığı için, bir yapıtın sanat eseri olabilmesi belli bir yapıya sahip olmasına bağlıdır. Bu
özellikler bağlamında vücut bulan sanat yapıtının nitel ve nicel belli ölçeklerden geçirilerek
değerinin belirlenmesi neyin sanat yapıtı neyin olmadığı noktasındada bu yapıyı var den taraf ve
sektöre de ışık tutacaktır.

Kaynakça
Açıkbaş, N. Ç. (2018). Sanat eseri bağlamında entelektüel hedonizm, Sosyal Bilimler
Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
Dartar, S. (2023). Resim Sanatında Sanatçı, Sanat Eseri, Sanat Alımlayıcısı
İlişkisi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 32-45. s.
Doğan, S. (2017). Antik Yunan Felsefesinde “Güzel” Kavramı ve Rönesans Resim
Sanatına Yansıma Biçimleri. Journal of Awareness, 2, 451-462. s.
Düz, N. (2017). Sanatta Özne-Nesne İlişkisi ve Yaratıcılık. Muğla Sıtkı Koçman
Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 28-36. s.
Eren, I. (2018). Arthur Schopenhauer'a Göre Dünyayı Sanatla Anlamak. Kaygı. Bursa
Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, (30), 93-102. s.
Hançerlioğlu, O. (1993). Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi
Hutter, M., Throsby, D. (2013). Paha Biçilemez-Kültür Ekonomi ve Sanatta Değer
Kavramı, Çeviren: Ceren Yalçın, İstanbul: Sel Yayıncılık
Kavuran, T., Dede, B. (2013). Platon ve Aristoteles’in Sanat Etiği, Estetik Kavramı ve
Yansımaları. Sanat Dergisi, (23), 47-64. s.
Korkmaz, Bedia (2013). Resim Sanatında Estetik Değer. Güzel Sanatlar Eğitimi
Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Kuçuradi, İ. (2009). Sanata Felsefeyle Bakmak. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.

202