Page 295 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

TÜRK DÜNYASINDA DİL, LEHÇE VE EĞİTİM SİSTEMİ
FARKLILIKLARININ EĞİTİME YANSIMALARI

Çağatay Akengin
1
Adilet Canapilov
2

Özet
Bu çalışma da Türk Dünyası’nda ki dil ve sistem farklılıkları ele alınmış, bu farklılıkların
sanat eğitimine yansımaları irdelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Sanat Eğitimi, Türk Dünyası, Güzel Sanatlar, Dil

Abstract
In this study, the language and system differences in the Turkish World are discussed and
the reflections of these differences on art education are examined.
Key Words: Art Education, Turkish World, Fine Arts, Language

Giriş
Bu konuyu iki kategoride düşünmek mümkündür. Birincisi bağımsızlıklar öncesi, ikincisi
bağımsızlıklar sonrası.
Sanat eğitimi milletlerin kültür birikiminden beslenir. Türk Dünyasında bu birikime yön
veren etken, Sovyetler Birliği’nin rejimi yaratma kaygılarıdır. Dolayısıyla Rus dili ve terminolojisi
öne çıkıyordu. Bununla beraber sanatta bir de evrensel terminoloji vardır. Bu yönüyle de lehçe
farklılıklarına rağmen bir evrensel kültür, dile sanat eğitiminde de varlığını hissettirmiştir.
Türk Dünyası Devletleri, bağımsızlıklarını kazanıldıktan sonra her alanda olduğu gibi sanat
eğitiminde de yeni rotalar belirlemek ihtiyacı duymuştur. Türk devletleri arasında ortak dil, ortak
sanat anlayışları doğrultusunda çalışmalar başlatılmıştır.
Mesela ortak kültür ve sanat anlayışına hizmet eden TÜRKSOY gibi kurumlar
oluşturulmuş, TÜRKSAV gibi sivil toplum kuruluşları ortaya çıkmıştır.
Ortak yönler aranmamakla birlikte Orta Asya Türk Devletlerinin sanat birikiminde,
Sovyetler Dönemi’nin olumlu yönlerinden yararlanma yoluna da gidilmiştir.
Lehçe farklılıklarından kaynaklanan bazı engelleri aşmak için de birbirlerini tanıma
yoluna girerek yakınlaşma yolları aramıştır. Bunun yanısıra ortak eğitim kurumları yoluyla
akademik eğitim faaliyetleri devreye girmiştir. (Ahmet Yesevi ve Kırgızistan Türkiye Manas
Üniversiteleri gibi).
Sivil toplum kuruluşlarının etkinlikleri de sanatta ve sanat eğitiminde ortak hedeflerde
buluşmuşlardır (Mesela Türk Dünyası karma resim sergileri gibi).
Sovyetlerden ayrılan Türk Devletleri ve toplulukları, bağımsızlığın verdiği özgürlükle
birbirlerini tanıma ve birbirlerinden etkilenme yoluyla sanat eğitiminde olumlu yansımalar
sağlayabilmiştir.
Diğer taraftan öğrenci değişimleri yoluyla da sosyolojik yakınlaşmalar olmuş ve bu
durumun kültüre ve sanata katkıları görülmüştür. Geçmişten gelen farklılıkların olumlu yanları da
benimsenerek sanat eğitimine artılar kazandırmıştır.
Sanat deyince plastik sanatların dışındaki dallarını da hesaba katmak gerekiyor. Mesela
edebiyat ve müzik dallarının da karşılıklı etkileşimlerine de tanık olunmuştur. Devletlerin şair ve
yazarları birbirleriyle ittifak kurarak bu alanlara katkılar sağlamıştır.
Arada önemli bir dil problemi olarak lehçe farklılıkları görülmüştür. Fakat bu durumda
önemli bir engel olmaktan çıkarak aktarmalar yoluyla aşılabilmiştir. Bugün Türk Dünyası ayrıca
bir ortak iletişimin dili arayışları içindedir. Bunun sağlanması halinde sanatta daha geniş kitlelere
ulaşılması mümkün görülmektedir.
Türk Cumhuriyetleri ile ortaklaşa kurulan üniversiteler aracılığı ile dil bütünlüğü
sağlanmaya çalışıldığı gibi eğitim bütünlüğü de sağlanmaya çalışılmıştır. Türk

1 Prof. Dr. Кыргыз Түрк "Манас" университети, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Кыргызско-
Tyрeцкий университет "Манас", KyrgyzTurkish Manas University, Güzel Sanatlar Fakültesi, Resim
Bölümü, cagatay.akengin@manas.edu.kg, Orcid ID: 0000-0002-2170-8708
2 Öğrt.Gör. Кыргыз Түрк "Манас" университети, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Кыргызско-
Tyрeцкий университет "Манас", KyrgyzTurkish Manas University, Güzel Sanatlar Fakültesi, Resim
Bölümü, adilet.canapilov@manas.edu.kg, Orcid ID: 0000-0001-9068-0326

259