Page 442 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

innovative perspectives. Eskişehir Sivrihisar Applied Rug Museum (ESUKM) is the first applied
rug museum opened in Turkey in order to contribute to the survival of the art of rug weaving and
to bring a cultural image to the geography where it is located. In this study, the purpose of the
mentioned museum, its activities, presentation techniques and its contributions to cultural life and
the development of society through promotion and applied training will be discussed.

Key Words: Museology, İntangible Cultural Heritage (SOKÜM), Weaving Art, Cultural
Heritage

Giriş
Küreselleşme ve teknolojinin getirdiği tek tipleşme yerel kültürlere ait uygulama ve
ögeleri tehdit eder durumdadır. Özellikle batı kültürlerine ait unsurların kitle iletişim araçlarıyla
empoze edilmeye çalışıldığı günümüzde, yerel kültürel çeşitliliğin azalması ve aktarımın durma
noktasına gelmesi, uluslararası platformlarda kaygı duyulmasına neden olmaktadır (Aral, 2015:
124).
Kısa adı UNESCO olan Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu, kültürel
varlıkları koruma, yaşatma ve aktarmaya yönelik birçok çalışma yapan bir kurumdur. Bu kurumda
2003 tarihinde kabul edilen sözleşmeye ve Türkiye’ de de 2006 yılında onaylanan kanuna göre
Somut Olmayan Kültürel Miras;
Toplulukların ve kimi durumlarda bireylerin kültürel miraslarının bir parçası
olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve
bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekânlar olarak tanımlamıştır.
Kuşaktan kuşağa aktarılan bu somut olmayan kültürel miras, toplulukların ve
grupların çevreleriyle, doğayla ve tarihleriyle etkileşimlerine bağlı olarak,
sürekli biçimde yeniden yaratılmakta ve onlara kimlik ve devamlılık duygusu
verilmektedir (Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi,
2003: Madde 2).
Bu bağlamda sözleşmenin korumayı amaçladığı alanlar şu başlıklar ile belirlenmiştir:
“1.Somut olmayan kültürel mirasın aktarılmasında taşıyıcı işlevi gören dille birlikte sözlü
gelenekler ve anlatımlar 2. Gösteri sanatları (karagöz, meddah, kukla, halk tiyatrosu vb.), 3.
Toplumsal uygulamalar, ritüeller ve şölenler 4. Doğa ve evrenle ilgili bilgi ve uygulamalar 5. El
sanatları geleneği” (Oğuz, 2018: 60).
Bu sözleşme esere yönelik olmayıp, eseri ortaya koyan üreticiyi, yaşatanı ile birlikte
gelenek, bilgi ve birikimin bütün yönleri ile korunmasını amaçlamıştır (Öcal, 2013: 11). Somut
olmayan kültürel miras (SOKÜM), yalnızca geçmişin ve geleneğin bir temsili değil, aynı zamanda
gelişme ve yaratıcılık için güçlü bir dayanaktır.

Çağdaş Müzecilikte Kilim Dokuma Geleneğinin Aktarımı
Geleneksel dokuma kültüründe, dokuma tezgâhı evin bir odasında yer alarak, özellikle
soğuk havalarda atölye ortamı oluşturmuştur. Yaşam alanı ile örtüşen atölye ortamı kilim dokuma
sanatının aktarımını elverişli bir hale getirmiştir. Çocuklar erken yaşlardan itibaren dokuma
araçları, dokuma teknikleri ve bu sanatın sosyo- kültürel boyutu ile iç içe yaşamış, gözlemleyerek
ve sonrasında deneyerek dokuma pratiği kazanmıştır. Böylece var olan gelenek sürdürülmüş ve
zengin bir envantere sahip olunmuştur. Bilgi ve tecrübe isteyen dokuma sanatı ile uğraşmak genç
kuşaklar için zaman alıcı olarak algılandığından bu mirasa sahip çıkılmamaktadır. Yaşlanan
zanaatkârların çoğu ise tecrübelerini “meslek sırrı” olarak yabancılara öğretmeye istekli
olmamaktadır. Bu gibi başlıca sebepler dokuma sanatının unutulmasına zemin hazırlamaktadır.
Modern çağda insanların yaşam tarzı değişmiş bu sebeple de pek çok geleneksel sanat ve
zanaat kaybolmaya yüz tutmuş ya da unutulmuştur. Müzeler, bu sanatlara ait eserlerin edinilmesi,
belgelendirilmesi, sınıflandırılması, arşivlenmesi ve sergilenmesi nedeniyle kültür sahnesinde
önemli bir aktördür. Geçmişte koleksiyonlarını sergileyen müzelerin, günümüzde sayıları ve
faaliyetleri çeşitlenmiş durumdadır.
Müzeler, çağdaş dünyada geçmiş ile geleceği birbirine bağlayan ara mekânlardan ziyade
kültür, eğitim, turizm ve reklamın kesişim mekânlarıdır. Bu durumda müzeler disiplinler arası
çalışmaların da kesişim noktasıdır (Demir, 2017: 70). Müzeler günümüzde eserleri sergileme
anlayışından uzaklaşarak, insan ve toplum öncelikli bir yaklaşımla hizmet vermektedir. Bu
anlayışla müzeler mevcut hizmetlerinin yanı sıra etkinliklerin de uygulandığı mekânlar haline
gelmiştir (Akmehmet, 2017: 2). Halkbilimi müzeleri, Somut Olmayan Kültürel Mirasın
Korunması Sözleşmesi’nde yer alan kimlik belirleme, belgeleme, araştırma, koruma, geliştirme,
güçlendirme, aktarma ve canlandırma olarak sıralanan yöntemlerin icra edileceği mekânların
başında gelmektedir (Şimşek, 2015: 37). Bununla birlikte müzeler kültürel belleği, bağlamı ve

406