Page 444 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

Görsel 2: Eskişehir Sivrihisar Uygulamalı Kilim Müzesi Sergi Salonu, URL 2

Eskişehir Sivrihisar Uygulamalı Kilim Müzesinde sembolik olarak kilim dokuma atölyesi
çalışmaları yapılmaktadır. 12 tezgâhın bulunduğu atölyede tezgahlar, etnografik bir nesne
olmaktan çıkarılıp bir öğretim aracına dönüştürülmüştür. Özellikle çocukların ve gençlerin ilgisini
çeken müzede dokuma geleneğin yaşatılması için dokuma öğrenmek ve yapmak isteyenlere kilim
dokuma ustası tarafından dokumacılık sanatı öğretilmektedir. Bu sayede usta- çırak yöntemi ile
zanaatkârın becerilerini aktardığı, etkileşimli atölye çalışmalarının yapıldığı ve ziyaretçilerin
bilgilerinin derinleşmesine ve çalışma yöntemlerine aşina olmasına olanak sağlanmıştır.
Dokuma giderlerinin Sivrihisar Belediyesi tarafından karşılandığını ve dokuma yapmak
isteyenlerin yapacağı çalışmanın birini kendine diğerini müzeye verme şeklinde bir politika
izlendiğini dile getiren (K.K. Duralı), bu örnek parçaların da Müzenin satış alanında hediyelik eşya
olarak satışa sunulduğunu ifade etmektedir. Gerek yerli gerekse yabancı turistlerin gittikleri yöreye
ait hediyelik bir eşyayı hatıra olarak satın alması, hem ekonomik hem de kültürel tanıtıma katkı
sağlamaktadır.
Müzenin iç dekorunda ise kilim temalı mani, şiir, hikâye, türkü derlemeleri ile görseller
3
çerçeve edilmiştir. Yörede dokunmuş Bacalı , Gülbudağı, Seleser kilimleri hakkında bilinen
efsaneler ziyaretçilere uzmanlar tarafından anlatılmaktadır. Ayrıca bu dokuma örneklerinde
kullanılan sembolik motiflerin ve kompozisyonların halk kültüründeki yerine değinilmektedir. Bu
anlatılar tarihsel mesajları iletmenin yanı sıra, eserlerin özgünlüğüne de değer katmaktadır.
Müze envanteri hazırlanırken yapılan alan araştırmasından derlenen halk edebiyatı
ürünlerinin bir kısmının müze duvarlarında metin halinde sergilenmesi, yeri geldikçe uzman
tarafından sözlü olarak aktarılması, maddi kültür unsurlarının canlı kalması, benimsenmesi ve
sahip çıkılması için bir farkındalık yaratmakta ve sürdürülebilirliğine son derece önemli katkılar
sunmaktadır. Ayrıca bu sayede ziyaretçiler eserleri görmekle kalmayıp, üzerinde düşünme ve
geçmişi yorumlama fırsatı da yakalamış olmaktadırlar. Bu tür kültürel bir kaynakla etkileşimde
bulunmak, ziyaretçinin kendini ortak bir kültürün parçası olarak hissetmesine sebep olmaktadır.
Özellikle Sivrihisar yöresine ait kilim dokumalarına ait efsaneler, izleyiciyi etkilemekte,
eser ile ilgili düşüncelerini derinleştirmektedir. Kilim dokumaları üretildikleri bağlamdan,
kullanıldıkları bağlamlara kadar birçok yaşanmışlıktan izler taşır. Dokuma aşamasında kullanılan
renk, motif ve kompozisyonların sembolik dili, ancak üretildiği dönemde ve çevrede tam olarak
anlaşılabilir. Devam eden sözlü kültür süreçlerinde sembol dili sözlü olarak aktarılır ve zaman
içinde unutulması muhtemeldir. Bununla birlikte, halk edebiyatı ürünlerinden olan hikâye, türkü,

3 Rivayete göre, Sivrihisar Kalesi kuşatılmış, günlerce işgal altında kalmıştır. Türk subayları tarafından kaleyi
işgalden kurtarmak amacıyla bir Türk kızının içeriden bilgi verebilmesi için planlı olarak düşmana esir
düşmesine karar verilir. Kıza belli simge ve işaretler öğretilir. Her simge ve işarete anlamlar verilmiş ve
bunlarla kalenin planını bir kilime dokuması istenmiştir. Bu dokunan kilimlerden biri nasılsa kale dışına
çıkacak ve Türkler bunu ele geçireceklerdir. Böylece kilimin desenlerinden nerede oklu, nerede atlı askerlerin
bulunduğu öğrenilecek, bu plana göre strateji geliştirilecektir. Kaleye giren kız, orada dolaşma özgürlüğü ̈ elde
eder. Kilim dokumayı bildiğini, ip ve tezgâhı olursa kilim dokuyabileceğini söyler. Gerekli malzemenin
temin edilmesinden sonra, kalede gördüklerini, kalenin stratejik yerlerini, simge ve işaretlerle anlatan
desenleri kale planına göre yerleştirip kilime dokur. Genç kız dokuduğu kilimlerden birini kaleden aşağıya
atar, kilim Türk askerlerinin eline geçer. Kilim üzerine işlenmiş şifreleri çözen Türk komutanlar Sivrihisar
Kalesini yeniden kuşatırlar ve uzun zaman uğraşıp alamadıkları kale “Beş Bacalı Kilim” sayesinde fethedilir.
Beş Bacalı kilim üzerinde yer alan motiflerin, Sivrihisar Kalesi’nin surları, burçları, geçitleri ve askeri
birliklerin bulunduğu yerler gibi birçok stratejik noktaları sembolize ettiği anlatılmaktadır (URL 3).

408