Page 75 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

HOCA AHMED YESEVİ TÜRBESİNDEKİ GEOMETRİK
SEMBOLLERİN İNCELENMESİ

1
Avez Baydabekov
2
Ömer Zaimoğlu
3
Elmira Kemelbekova
JannaSadıkova
4
Özet
Bu makalede, Orta Asya ve Kazakistan'da İslam dininin yayılmasında önemli
şahsiyetlerden Hoca Ahmed Yesevi’nin uzun bir savaş sonucunda zaferini onurlandırmak amacıyla
Emir Timur tarafından inşa ettirilen türbesi incelenmektedir. Türbe Orta Çağ görkemli mimari
anlayışı ile inşa edilmiştir. Günümüzdeki türbe inşa edilmeden önce yerinde Hoca Ahmed
Yesevi’nin sağlığında külliye olarak kullanıldığı için çeşitli işlevlerde kullanılan yapıların yanı sıra
ölümünden sonra inşa edilen türbe de yer almaktaydı. Emir Timur’un emriyle inşa edilen türbenin
yapım aşamasında dönemin modern inşaat tekniklerinin yanı sıra eski yapının bazı unsurları da
korundu. Türbenin yapım aşamasında dönemin mimarları ve inşaatçıları, kendilerinden önceki
dönemlerde aynı yerde inşa edilen birçok türbeyi analiz ederek IX. ve XIII. yüzyıllarda geliştirilen
ve uygulamaya konan mimari nesnelerin yapım yöntemlerini kullanmaya devam ettiler. Bu
yöntemler mimarlığın, uygulamalı sanatın ve kültürün gelişmesine katkıda bulunmuştur. Buna ek
olarak, kısa sürede binaların kaplanması için kullanılan seramik üretimi gelişti, aynı bölgede toplu
inşaatta kil tuğlalar ve bir dizi yanmış tuğla (ateş tuğla) yaygın olarak kullanıldı. Bu unsurlar bina
cephelerinin dekorasyonunda bu tür kaplama karoları yaygın olarak kullanılmaktadır.
Hoca Ahmet Yesevi türbesinin cepheleri özel dikkat gösterilerek geometrik desenlere
dayanan ve çeşitli renklerde kaplama tuğlalarına dayanan oymalar ve yazıtlarla süslenmiştir.
Türbenin iki planına dayanarak, yirmi üç odayı ve yedi ana odayı paylaşan altı koridor ve ana
kemerli portaldan giriş-çıkış için iki koridor ve çeşitli merdivenlerden oluşan bir çıkış
bulunmaktadır. Makalenin amacı, binanın geometrik boyutlarını ve çokgen şekillerin kalıplarını ve
bu boyutların Kuran-ı Kerim sureleriyle ilişkisini incelemektir.
Anahtar kelimeler: Orta Çağ yapıları, Hoca Ahmed Yesevi Türbesi, Hoca Ahmed Yesevi
türbesinin cepheleri, Hoca Ahmed Yesevi türbesinin boyutları

EXAMİNATİON OF GEOMETRIC SYMBOLS IN THE TOMB OF KHOCA AHMED
YESEVI

Abstract
The article discusses the tomb of Khoja Ahmed Yesevi, a significant figure in the spread of
Islam in Central Asia and Kazakhstan, built by Emir Timur as a tribute to his victory after a
prolonged war. The tomb is a magnificent example of Middle Ages architecture and was built on
the site of earlier structures that served various functions, including a social complex during Yesevi's
lifetime and a tomb constructed after his death.
During the construction of the tomb, the architects and builders of the period preserved some
elements of the old structure while incorporating modern construction techniques. They also
analyzed many tombs built in the same place in previous centuries and continued to use the
construction methods of architectural objects developed and put into practice in the centuries XI and
XIII. These methods contributed to the development of architecture, applied art and culture.
The facades of the tomb were decorated with carvings and inscriptions based on geometric patterns
and facing bricks of various colors. The building has six corridors sharing twenty-three rooms and
seven main chambers, with an exit consisting of two corridors and various staircases for entry and
exit from the main arched portal.
The article aims to examine the geometric dimensions of the building and the patterns of
polygonal shapes and their relationship with the surahs of the Quran. The tomb of Khoja Ahmed
Yesevi is a remarkable example of the fusion of Islamic and Central Asian architectural traditions,

1 Prof. Dr. L. N. Gumiliyev Evrazia Üniversitesi, Е-mail: a.baydabekov@mail.ru, Orcid: 0000-0001-6659-5199
2 Doç. Dr. Akdeniz Üniversitesi, Е-mail: omerzaimoglu@hotmail.com, Orcid: 0000-0002-9884-8397
3 Gumiliyev Evrazia Üniversitesi, Е-mail: e.kemelbekova@mail.ru, Orcid: 0000-0002-0999-5089
4 Doç. Dr. L. N. Gumiliyev Evrazia Üniversitesi, Е-mail: sjm67@mail.ru, Orcid: 0000-0002-1290-6710

39