Page 80 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

“bol yağmur”, nimetlerin bolluğunu ifade eder. Çünkü su hayattır. Bir yere, ancak orada su varsa
yerleşilir. Ziraat, ekim dikim su ile yapılır. Su olmazsa hayat devam etmez, hiçbir temel ihtiyaç elde
6
edilemez . Emir Timur türbeyi ziyaret edenleri ve ibadet edenleri Allah (CC) koruyacağını
düşünmektedir. Bugün Kazakistan’da Hoca Ahmet Yesevi türbesinin gerçekten de böyle bir anlamı
vardır. Bölgede evlenecek gençler düğün başlamadan önce türbeyi ziyaret eder, dua ederler. Bunun
gibi yeni bir işe başlayacak olanlar ve sıkıntı içinde olanlar da türbeyi ziyaret ederler dua ederler.
Kubbenin altında olmanın insanları musibetten koruyacağı düşünülmektedir.
Türbenin küçük kubbesi, çapı 10 metre olan silindirik bir tabanla taçlandırılmıştır ve 17
gyaz'a eşittir. Bu silindir 52 köşeli kubbe ile taçlandırılmıştır. Bu kubbenin toplam yüksekliği 21
metreye eşittir (34 gyaza). 17 Gyaz'a eşit olan ikinci kubbe, çeviride gece yolculuğu olarak
adlandırılan ve Kuran-ı Kerim’de on yedinci sûre olan İsra suresine karşılık gelir. Surenin ilk
ayetinde şöyle der: Bir gece, kendisine bazı âyetlerimizi gösterelim diye kulunu Mescid-i
Harâm’dan çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ’ya götüren Allah eksikliklerden
7
münezzehtir. O, gerçekten her şeyi işitmekte ve görmektedir .
Ana portalın iki tarafında iki büyük minare yer almaktadır. Minarelerin tabanı ise sekizgen
prizmadan oluşmaktadır. Dikey prizmanın kenar genişliği üç metredir ( gyaz). Kuran-ı Kerim’in
beşinci sûresi ise kelime anlamı sofra (yemekli) olan Maide süresidir (Altay, H. Zhanaltai, D. Altay,
A. 1991: 106). Maide süresini okumanın rızkı arttırdığı inancı halk arasında yaygındır. Türbede
bulunan kazanın da böyle bir anlamının olduğu söylenebilir. Minarenin geri kalanı dairesel bir dikey
silindirden oluşur. Bununla birlikte ana portalda bulunan Hoca Ahmed Yesevi Türbesi'nin iki
kulesinin toplam yüksekliği yaklaşık 30,56 ( gyaz) metredir. Kuran-ı Kerim’in ellinci süresi Kaf
süresidir. Halk arasında Kaf süresini Cuma gecesi üç kez okuyan kişiye ferahlık sağladığı inancı
yaygındır (Altay, H. Zhanaltai, D. Altay, A. 1991: 518). Kulenin alt sekizgen dikey prizmasının
sadece beş tarafı görülebilir, maalesef kulenin bu kısımları süslenmemiştir.

Sonuç
14. yüzyılın ortalarında Orta Asya'da inşa edilen Hoca Ahmed Yesevi Türbesi, inşa edildiği
dönemin ileri teknoloji yapılarından biridir. Türbenin üç dış cephesinde, Kuran'dan türetilen oymalar
bulunmaktadır. Bunun yanı sıra dünyaca ünlü kompleks mimari örneklerinden biri olan türbenin
yapımında Kuran'ın surelerinin referans alındığı birçok unsur yer almaktadır. Bu kompleks, İslam'ı
yaygınlaştırmak ve yarattığı devletin statüsünü arttırmak amacıyla dünyaca ünlü komutan ve
hükümdar olan Emir Timur (Timurlenk) tarafından inşa edilen kutsal bir anıttır. Bu güne kadar, yani
altı yüzyıl boyunca, çeşitli alanlardaki bilim insanları türbeyi araştırmış olup hala da bilinmeyen
yönleri üzerine çalışmaya devam ediyorlar. Şimdiye kadar, bilim insanları tarafından birçok
bakımdan incelenen türbenin seramiklerinin kompozisyonu incelenmemiştir. Bu çalışmada,
türbenin bazı unsurlarının Kur'an-ı Kerim'in Sureleri ile olan ilişkisi açıklanmaktadır. Türk İslam
dünyasında önemli bir yeri olan Sufi ve Orta Asya'da Müslüman bir dini araştırmacı ve dağıtıcı olan
Ahmed Yesevi’nin türbesinin tam olarak böyle olması gerektiğini göstermiştir. Buna ek olarak Emir
Timur, Orta Asya ve Kazakistan'da İslam’ın yayılması için çaba gösterdiği bilinmektedir. Türbenin
inşası sürecinde Kuran'ın surelerinden yola çıkılmasını düşünerek türbe inşaatını kendisi
yönetiyordu. Emir Timur hakkında halk arasında yaygın olarak bilinen “Arıstan Baba’nın evinde
geceyi geçirip, daha sonra Hoca Ahmed Yesevi’ye sormak” sonucunu doğrulayan bir efsane vardır.
Bu Emir Timur’un Arıstan Baba (Arslan Baba) ve Hoca Ahmed Yesevi’ye büyük değer verdiğini
göstermektedir. Bu doğrultuda türbenin sıradan bir koruma yapısı olarak inşa edilmesi
düşünülemezdi. Türbenin bu doğrultuda daha detaylı bir incelemesinin yapılması konuyu daha net
bir biçimde ortaya çıkaracağı düşünülmektedir.

Kaynakça
Altay, H. Zhanaltay, D. Altay, A. (1991) Quran Kárim. Qazaqsha maǵyna jáne túsinigi,
Kuran, Kral Fahd'ın Şerifidir, Medine.
Abuov, A. P. (1997) Mırovozzrenıe Hodja Ahmeta Iasavı ı ego mesto v ıstorıı kazahskoı
fılosofı, Yayınlanmış Doktora Tezi, Felsefi Bilimler, Almatı.
Basenov, T. (1982) Kompleks Mavzoleıa Ahmeda Iasavı, Almatı.
Bulatov, M. S. (1988) Геометрическая организация в архитектуре Средней Азии IX-
XV веков, Moskova

6 https://www.kuranvemeali.com/cin-suresi. Erişim Tarihi 20. 10. 2023
7 https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/sure/17-isra-suresi Erişim Tarihi 20. 10. 2023

44