Page 301 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІНДЕГІ СЫЗЫҚТАРДЫ БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ
АУАЛЫҚ ПЕРСПЕКТИВАНЫҢ МАҢЫЗЫ

1
Турикпенова Сандугаш Жумановна
Оспанбекова Мейргул Несипбековна 2
Адамқұлов Нұрәлі Меркебайұлы
3
Аңдатпа
Мақалада бейнелеу өнеріндегі сызық және ауалық перспективаның маңызы мен
тарихы, түрлері қарастырылады. Бейнелеу өнеріндегіауалық перспективаның түрлері
тональды және түс перспективаларының натюрморт, портрет және тақырыптық
картиналармен пейзажда қолданылуы талданады. Бейнелеу өнерінің жаңа үрдісі ретінде
ауалық перспективаның заңдылықтарысипатталады. Қазақстан және шетел суретшілерінің
шығармаларындағы перспективаның қашықтықтағы түстермен пішіндерге жарықтанудың
әсері, көркемдік ерекшелігі талқыланады.
Сызықтық бақылау мен ауалық перспективаның маңызын талдау барысында суретші
Қ.Т.Тельжанов шығармаларының идеялық мазмұны, композициялық құрылысы, түстер
үйлесімділігі және орындалу техникасының ерекшеліктері мен сызықтық перспектива
заңдылықтарымен көркемдік ерекшелігі анықталады. Композициялық шешіммен
сызықтардың түрлері, қызметі, бағыты, жарықтығы ауа перспективасының принциптері
негізделеді.
Шетел бейнелеу өнерінде ауалық және сызықтық перспективаларының алатын
орнымен қолданылуы, ерекшелігі көркем мәдениетте зерттелуі жеткізіледі. Италияндық
суретшілердің еңбектеріндегі перспектива заңдылығының ғылыми негізделуі мен Оңтүстік
Шығыс Азия суретшілерінің пейзаждарында параллель перспективаның қолданылуы
қарастырылады.
Кеңестік және орыс бейнелеу өнеріндегі пейзаждық кескіндемедегі ауалық
перспективаның тарихы талданды. С.Ф.Щедрин, Ф.Я.Алексеев, М.И.Воробьев,
И.И.Шишкин, В.Д.Поленов, И.И.Левитанның шығармаларындағы негізгі тақырыптар және
әрбір суретшінің шығармаларын бейнелейтін стильдердің өзін-өзі көрсету ерекшеліктеріне
салыстырмалы талдау жасалды. Олар XIX-ші және XX-шы ғасырдың басында туындаған
символизмнің және стильдің әсерімен ерекшеленеді.
Сондай-ақ, сызықтармен басқа да көркемдік стильдермен үйлесімде суреттердің
технологиялары мен түсті суреттерінен тұратын импрессионизмнің ерекшеліктерін
айқындайды. Мақалада «перспектива» терминімен негізгі заңдылықтары сипатталады.
Мақала бейнелеу өнеріндегі сызықтарды бақылау және ауалық перспективаның
маңызын зерттеп, талдау нәтижесінде дайындалған.
Тірек сөздер: сызықтық бақылау, ауалық перспектива, композиция, конструкция,
компановка.

КОНТРОЛЬ ЛИНИЙ И ЗНАЧЕНИЕ ВОЗДУШНОЙ ПЕРСПЕКТИВЫ В
ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОМ ИСКУССТВЕ

Аннотация
В статье рассматривается значение и история, виды линейной и воздушной
перспективы в изобразительном искусстве.Виды воздушной перспективы в изобразительном
искусстве, анализируется использование в пейзаже тональных и цветовых перспектив с
натюрмортами, портретами и тематическими картинами.Характерны закономерности
воздушной перспективы как нового направления изобразительного искусства.Обсуждается
влияние освещения на формы с удаленными цветами, перспективы в произведениях
казахстанских и зарубежных художников, художественная специфика.
В ходе анализа значения линейного наблюдения и воздушной перспективы
выявляется идейное содержание произведений художника К. Т. Тельжанова,

1 Қазақ технология және бизнес университеті, (Астана, Қазақстан), Turikpenova_Sandugash@mail.ru
ORCID ID: https://orcid.org/0009-0002-3271-0675
2 Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық институты (Арқалық, Қазақстан),
meirgul1976@mail.ru; ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-7470-6132
3 І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті (Талдықорған, Қазақстан),
nuraliadamkulov@mail.ru ORCIDID: https://orcid.org/0000-0002-3900-8216

265