Page 319 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

Бірінші кезекте бұл жағажайларға, су қоймаларына, теңіздерге, көлдер мен су
қоймаларына қызмет көрсету жəне тазарту үшін түрлі механикаландырылған
құрылғылардың курорттық менеджмент саласына кірігуіне қатысты. Екіншіден, бұл табиғи
ортаның жай-күйі мен туристердің мінез-құлқын бағалау үшін мониторинг
технологияларын кеңінен енгізу. Үшіншіден, бұл туристерді қоршаған ортаға залалды
барынша азайтуға арналған жаңа көлік түрлерімен, құрылғылармен жəне жабдықтармен
қамтамасыз ету. Шын мəнісінде, соңғы уақытта экологиялық туризммен байланысты
дискурс айтарлықтай ауқымға ие болды.
Соңғы онжылдықта экотуризм тақырыбы қозғалмайтын туризм бойынша
халықаралық жарияланымды сирек кездестіруге болады. География ғылымында
экологиялық туризмді талқылауға Н.С. Мироненко, А.В. Дроздов, И.Н. Панов сияқты
зерттеушілер өз үлестерін қосты. (Тарасенок А. Диссертация: Виды экологического
туризма. Туризм и отдых. 2000.) Туризмнің бұл дамып келе жатқан түрі оның дəстүрлі
баламаларымен қарама-қайшы келеді. Экотуризм онымен негізгі басымдықтар бойынша
алшақтайды, өйткені мұндай саяхат жасайтын туристер ең алдымен табиғатпен бірігуге,
оның элементтері мен құбылыстарын түсінуге, табиғат əлемімен белсенді өзара іс-қимылға
ұмтылады. Дəстүрлі демалыс пен жайлылық екінші кезекке шығады. Табиғатты сақтауға
осындай айқын назар аудару экотуризмге экономикалық орындылық береді. Оның дамуы
қоршаған ортаға əсерді барынша азайту ұмтылысына байланысты.
Қонақ үйлер, мейрамханалар мен ойын-сауық орындарын қоса алғанда, туристік
инфрақұрылымға қажеттіліктің төмендеуінің арқасында экотуризм бір туристке жəне пайда
бірлігіне жұмсалатын аз шығындармен ерекшеленеді. Экологиялық туризмнiң ажырамас
бөлiгi экологиялық бiлiм беру болып табылады. Табиғатпен қарым-қатынастың арқасында
туристер оны сақтау қажеттілігі мен оған жауапкершілікпен қарау қажеттігін терең түсінеді.
Экологиялық туризм елеулі дəрежеде оған қатысушылардың экологиялық санасын
тəрбиелеуге ықпал етеді. Заңнамаға сəйкес білім беру мен ағарту мақсатында жасалатын
саяхат экологиялық туризм болып саналады. Алайда, қазіргі заманғы ландшафт білім беру
мақсаттарымен ғана шектелмейтін экологиялық туризмді кеңінен түсіндіруді талап етеді.
Қазіргі уақытта табиғат мұражайларын аралау экологиялық туризмнің бір түрі
ретінде жиі қарастырылады. Алайда осы экотуристер үшін экологиялық ресурстармен,
оның ішінде ақпараттық ресурстармен танысу жануарлардың шоқжұлдыздарымен немесе
аңшылық олжаларымен кездесуден гөрі басым болып табылады. Экологиялық ресурстар
деп адамның елеулі араласуынсыз қалыптасқан фауна, флора, топырақ, климат, бедер жəне
т.б. табиғи ортаның компоненттері түсініледі. Олардың тартымдылығы ластанған ауа мен
судың, шулы ластанудың, қалалардағы əлеуметтік жанжалдардың теріс əсерін жиі сезінетін
қала тұрғындарын қызықтырады. Экологиялық ресурстарға бай, демалушылар сауықтыру
жəне танымдық əсер алады.
Орнықтылық экологиялық туризмнің екінші ерекшелігі болып табылады. Туристік
менеджменттің барлық спектрінде экологиялық туризм тұтыну туризмінің қарапайым
нысаны ретінде ғана жиі қабылданады. Егер жолаушы экологиялық туризмді
қабылдайтынын сұраса, онда ол оны табиғатқа экскурсия, ұлттық саябаққа немесе табиғат
мұражайына бару деп сипаттайтын шығар. Қазақстан заңнамасында қолданылып жүрген
«экотуризм» ұғымының заңдық анықтамасы кəдімгі əңгімелерге қолайлы, бірақ туристік
қызметтерді жеткізушілер арасындағы қатынастарды реттеуге жарамсыздығы қарапайым
түсінікке сəйкес келеді. Мұндай шектеулі жəне ресми аталған түсінік экотуризмге көп
қырлы құбылыс ретінде баламалы көзқарастар үшін аз орын қалдырады.
Дегенмен, бұл түсінікті кеңейтуде белгілі бір ілгерілеуге қол жеткізілді.
Экотуристік əлеуеті зор елдің жəне экотуризмге сұраныс артып отырған Германияның
зерттеушілері қолдаған бұл көзқарас тұрақтылықты басты назарға алады. Бұл тұрғыда
орнықтылық экологиялық ресурстарды олардың алғашқы құрылған түрінде сақтауды жəне
экотуризм орындарында жергілікті халықтың дəстүрлі өмір сүру салтын сақтауды білдіреді.
[2]
Мұндай тəсіл аң аулау, балық аулау, азық өндіру сияқты коммерциялық қызмет
түрлерін болдырмайды, өйткені олар табиғи тепе-теңдікті бұзады жəне экотуристердің
уəждеріне қайшы келеді. Керісінше, ол инфрақұрылымды құруды көздейді, оның негізгі
мақсаты табиғи ортаны сақтау болып табылады, ал рекреациялық қолайлылықтар екінші
жоспарға кетеді. Мысалы, экологиялық соқпақтар бірінші кезекте туристердің қозғалысын
реттеу үшін салынады, ал қолайлылық екінші дəрежелі міндет болып табылады. Оттық
алаңдарды жайластыру жəне туристерді отынмен қамтамасыз ету - бұл ең алдымен жүйесіз
оттар мен ағаштарды кесудің алдын алу шаралары, ал демалуға ыңғайлы болу - екінші
кезектегі мақсат. Осыған ұқсас жағажайлар салу туристердің назарын аудара отырып жəне
бұл ретте экологияны сақтай отырып, қорғалатын жағалау сызықтарына тартымды балама
болып табылады.

283