Page 409 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

çıkarılan ürünlerin niteliğine bağlı olarak, giderek bir sanata dönüşmüştür (Özpulat,1994:38, Kültür
Bakanlığı, 2002:10,)
Kırkyama çeşitli işlerden artan kumaş parçalarını yeniden yararlı kılmak için tasarrufa
yönelik olarak ortaya çıkmıştır (Kültür Bakanlığı, 2002:10). Anadolu’da uygulanan bu el sanatı aynı
zamanda eski kültürümüzde malzeme israfını önlemeye verilen önemin de bir göstergesidir. Ancak
zamanla birlikte üretmek ve tüketmeye bakış açımızla birlikte toplumumuzda bu bakış açısı
kaybolmaktadır.
Günümüzde doğal kaynakların tükenmesi, çevre kirliliği ve iklim değişiklikleri Dünyayı
tehdit altında bırakmaktadır. Bu durum karşısında sahip olunan kaynakların sürdürülebilir olarak
değerlendirmesi gerekliliği sanat ve tasarımın önemli gündemlerindendir. Atık oluşumu da bu
çerçevede yer alan çevresel problemlerden birisidir. Tahminlere göre Dünya çapında moda endüstrisi
her yıl dört yüz milyar metrekare kumaş üretmekte ve bunun altmış milyar metrekaresi tüketici
öncesi tekstil atığı olarak çöpe atılmaktadır (Meillon, 2019:30). Kırkyama sanatı, atılmak üzere olan
tekstillerden ya da artan kumaşlardan meydana gelmesiyle özünde ileri dönüşüm mantığını
taşımaktadır. Araştırma moda endüstrisinde kesim atığı problemleri ve kırkyama sanatının
kaybolmakta olması çerçevesinde şekillenmektedir.

1.1. Materyal ve Metod
Çalışmanın yöntemi nitel araştırma, gözlem ve pratik temelli tasarım araştırmasına
dayanmaktadır. Araştırma kapsamında kırkyama sanatı çeşitleri ve uygulanması açıklanarak bu
sanatın yaygınlaşması ve günümüz üretim biçimlerine uygun, el sanatı uygulamalarının yanında
endüstriyel olarak da üretilebilmesi için tasarım önerisi geliştirilmekte ve bir tasarım çalışması ile
bu tasarım modeli açıklanmaktadır. Çalışmada tasarım aşamasında üç boyutlu sanal moda tasarım
programları ile kesim atıklarından sıfır atık amaçlı kırkyama giysi tasarımı yapılmaktadır. böylece
kırkyamanın gelecekte de uygulanabilmesi, yaygınlaştırılabilmesi, bu alanda yeni projeler
geliştirilebilmesi için öneriler getirilmektedir

2. Türk Kültüründe Kırkyama Sanatı, Tarihi ve Kullanım Yerleri
Kırkyama tekniği, pek çok farklı ülkede kullanılmakta; başka başka ülke ve coğrafyalara
özgü yorumlarla ve ürünlerle karşımıza çıkmaktadır. Geçmişten günümüze farklı ülkelerde ortaya
çıkan bu çalışmalar yeni bir görsel dil oluşturmaktadır (Görsel.1-2-3).

Görsel 1: 19. yy Çinli erkek çocuk kaftanı (Saint Louis Sanat Müzesi, ABD).

Görsel 2: 1940’larda üretilmiş geleneksel Kore kırkyaması (Jogakbo), (Victoria and Albert
Müzesi).

373