Page 468 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

ANTALYA ETNOGRAFYA MÜZESİ TÜRK İSLAM ESERLERİ
BÖLÜMÜ ÖRNEĞİNDE 32.21.72 ENV. NOLU HÜSNÜ HAT LEVHA

Zülbiye Sevgili Polat
1
Özet
‘’Antalya Müzesi’’ Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bölgeye gelen işgal güçlerinin
yağmasından kurtarılan eserlerin korunması amacıyla kurulmuştur. Antalya Bölgesi insanlık
tarihine aralıksız tanıklık etmiş, Anadolu topraklarının da en zengin geçmişine sahip olmuştur.
Müzede bulunan eserlerin büyük bir bölümü kazılardan elde edilmiş, etnografik eserler de bölgeden
müzede çalışan uzmanlar tarafından toplanmıştır. Müze salonlarında bulunan eserlerde ilk insanla
başlayan ve günümüze kadar süren binlerce yıllık geçmişini yansıtan, tarih sırasına ve konulara göre
sergilenen eserler görülebilir. Antalya Müzesi içerisinde 14 adet salon bulunmaktadır. Salonlar
içerisindeki Etnografya Salonunda bulunan Türk İslam Eserlerinde yakın tarihimizin en güzel kültür
objeleri görülmektedir. Bunlar içerisinde bir adet ‘’32.21.72’’ envanter numarası ile kayıtlı olan
Katı’ levha bulunmaktadır. Kat’ı sanatı kâğıt veya deri üzerinde bulunan yazıyı, deseni bir bıçak
yardımı ile oymak suretiyle yapılan sanattır. Oyulan kısmın başka bir yere yapıştırılmasına ‘erkek
oyma’, boş bir şekilde kalan kısmına ‘dişi oyma’ denir. Kat’ı sanatının tarihte en eski örneklerine
İran’da rastlanmaktadır. Kat’ı sanatının günümüze ulaşmış en erken örnekleri V. ve X. yüzyıllar
arasına tarihlendirildiği bilinmektedir. I. Süleyman döneminde (1520-1566) yaygın bir şekilde kitap
süslemeciliği olarak kullanılmıştır. Dönem içerisinde tezhip sanatının motif zenginliği ve zaman
içerisindeki değişimi Kat’ı sanatına da yansımıştır. 16. yüzyılın önde gelen Kat’ı sanatçıları
arasında; Efşancı Mehmed, Ali Çelebi, Abdülkerim Çelebi, Mevlâna Kasım Arnavut ve Mehmed
bin Gazanfer’i sayabiliriz. Antalya Müzesi Etnografya Salonunda bulunan Kat’ı eser celi sülüs hattı
ile ‘’ Taun Duası’’ çalışılmıştır. Mücellid Mehmed Rıfat imzalı Katı’ı levhanın 19. Yüzyıl’a ait
olduğu bilinmektedir. Bildiride Katı’ Sanatı ile hazırlanmış bu Hüsnü Hat levhanın genel özellikleri
verildikten sonra tekniği hakkında değerlendirme yapılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Antalya, Etnografya, Kat’ı Sanatı.

A CALLIGRAPHY PLATE IN ANTALYA ETHNOGRAPHY MUSEUM TURKISH
ISLAMIC ARTEFACTS SECTION, ENV. NO. 32.21.72

Abstract
''Antalya Museum'' It was established to protect the artefacts rescued from the looting of
the occupation forces that came to the region after the First World War. Antalya Region has
witnessed the history of humanity without interruption and has the richest history of Anatolian lands.
Most of the artefacts in the museum were obtained from excavations, and ethnographic artefacts
were collected by experts working in the museum from the region. In the artefacts in the museum
halls, artefacts that reflect the thousands of years of history that started with the first human being
and lasted until today, exhibited according to the order of history and subjects can be seen. There
are 14 halls in Antalya Museum. The most beautiful cultural objects of our recent history are seen
in the Turkish Islamic Works in the Ethnography Hall within the halls. Among these, there is a
"Kat'ı" plate registered with the inventory number "32.21.72". The art of Kat'ı is the art of carving
the writing and pattern on paper or leather with the help of a knife. Gluing the carved part to another
place is called 'male carving', and the part that remains empty is called 'female carving'. The oldest
examples of Kat'ı art in history are found in Iran. It is known that the earliest surviving examples of
Kat'ı art are dated between the V. and X. centuries. It was widely used as book decoration during
the reign of Suleiman I (1520-1566). The richness of the motifs of illumination art during the period
and its change over time were reflected in the art of Kat'ı. Among the 16th century's leading Kat'ı
artists; Efşancı Mehmed, Ali Çelebi, Abdülkerim Çelebi, Mevlâna Kasım Arnavut and Mehmed bin
Gazanfer can be counted. The Kat'ı work in the Ethnography Hall of Antalya Museum is written in
celi sülüs calligraphy as '' Taun's Prayer'' was engraved. It is known that the Katı'ı plate signed by
Mücellid Mehmed Rıfat belongs to the 19th century. In this paper, the general characteristics of this
Hüsnü Hat plate prepared with Katı' Art will be given and then an evaluation will be made about its
technique.
Keywords: Antalya, Ethnography, Kat’ı Art.

1 Dr.Öğr.Üyesi, Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü,
zulbiye@akdeniz.edu.tr ORCID:0000-0001-9768-9921

432