Page 49 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

(футурологиялық), интеллектуалдық-адамгершілік, эстетикалық, гедонистік,
психологиялық, тұжырымдамалық-рефлекторлық, әлеуметтік түрлендіру [10, б.101].
Арт-өнімдерді тиімді әзірлеуге және таратуға бағытталған арт-сфера символдық-
бейнелік және көркем-мәнерлі құралдарды пайдалана отырып, әлеуметтік-мәдени
шығармашылық үдерістерінің тұрақтылығыен, көркемдік, білім беру, ақпараттық-
ағартушылық, рекреациялық-сауықтыру, анимациялық қызметті дамыту міндеттерін
кешенді шешу қабілетімен сипатталады.
Талқылау.
Сонымен, арт-сфера өзара әрекеттесетін компоненттердің біртұтас және реттелген
жиынтығы, мұнда компонент (лат. componens – құрамдас мағынасын білдіреді) өнер
саласының тұрақты және біртұтас құрылымын түсіндіреді, жүйенің негізгі әлеуметтік-
мәдени функциясының өзіндік ерекше және нақты түрінде жүзеге асырылады.
Көркемдік құндылықтарды құру, сақтау және тарату бойынша әлеуметтік-мәдени
институттар мен арт-институттардың тұрақты жұмыс істеуі мен дамуын қамтамасыз ететін
институционалдық (суретшілер, жазушылар, композиторлар, кинематографистер, театр
қайраткерлерінің шығармашылық одақтары; киностудиялар, театрлар, филармониялар,
көркемөнер қорлары, шеберханалар, қолөнер үйлері және т.б.) ерекшеліктерін түсіндіру
мақсатында көркемдік процесс субъектілері арасында ақпарат алмасуға ықпал ететін
ақпараттық-коммуникативтік арт-саланың компоненттері болып табылады. Әр компоненттің
арт-сферадағы орны аумақтың техникалық-экономикалық профиліне, қолданыстағы еңбек
бөлінісіне, халықтың құрамына, этникалық және әлеуметтік-мәдени айырмашылықтарға
тікелей байланысты.
Арт-сфераның бірінші компоненті - өнер субъектілері (суретші, жазушы, драматург,
композитор, мүсінші, режиссер, кинематографист және т.б.) көркемдік құндылықтарды жеке
шығармашылық өнімі түрінде (спектакль, мүсін, кескіндеме, кинофильм, әдеби және
музыкалық шығармалар және т. б.) құруды қамтамасыз етеді.
Ақпараттық-коммуникативтік компонент бұқаралық ақпарат құралдары арқылы
көркемдік құндылықтарды таратуды қамтамасыз етеді: баспа (журналдар, газеттер, кітаптар,
плакаттар және т.б.) және электрондық (радио, теледидар, Интернет және т. б.). Арт-
сфераның тұрақты жұмыс істеуі сыртқы ортадан келетін ақпараттың көлемі мен сапасына
тікелей байланысты. Виртуалды орта коммуникациялық технологиялардың жаңа түрі ретінде
көркемдік құндылықтарды құру, сақтау және тарату жүйесіне үлкен мүмкіндіктер ашады
және құндылықтарды игеруге ашықтық пен қол жетімділікті болжайды (мұражай
коллекцияларын цифрландыру, көрме залдары мен галереяларға виртуалды турлар және т.б.).
Ұйымдастырушылық-басқарушылық компонент (арт-менеджмент) қоғам, мемлекет
және жеке тұлға мүддесі үшін жедел, тактикалық және стратегиялық басқаруды жүзеге
асыруға, оның ішінде әлеуметтік маңызды мақсаттар қоюға, оларға қол жеткізу
технологияларын қалыптастыруға, арт-сферада мүмкін болатын ең жоғары нәтижелерге қол
жеткізу үшін қызметті жоспарлауға және ұйымдастыруға бағытталған.
Алайда, кез-келген компонентінің сапа-қасиетінің белгілі бір мөлшерін көрсетуде,
рөлін түсіндіруде арт-сфера элементінің мәні мен ерекшеліктерін ашу қажет. Арт-сфераның
құрамдас бөліктері оның мазмұнын, мәні мен сипатын толық анықтауы үшін құрылымын да
қарастыру қажет.
Құрылым (лат. structura – құрылым дегенді білдіреді) осы салаға қатысты кейбір
жағдайларда оның қарапайым элементтік құрылымын, сандық құрамын, арт-сфераның
сапалық сипаты мен ерекшеліктерін анықтайтын маңызды қатынастарды түсіндіреді. Арт-
сфераның жеке-шығармашылық элементі мәдениет субъектілерінің өнер туындылары
түрінде мәдени және көркемдік құндылықтарды құруын қамтамасыз етеді (кескіндеме және
толық қолдан жасалған суреттер, түпнұсқа гравюралар, баспалар мен литографиялар,
мүсіндік туындылар, сәндік-қолданбалы өнер туындылары, дәстүрлі халықтық көркем
қолөнер бұйымдары, бірегей және сирек кездесетін музыкалық аспаптар және т.б.).
Американдық антрополог және әлеуметтанушы К. Гирц мәдениетті екі блокқа
бөледі: мәдениеттің этикалық, эстетикалық, аксиологиялық аспектілерін және әлем бейнесін
белгілі бір халықтың әлемін, оның қоршаған табиғат, қоғам, адам туралы идеяларын көру
тәсілі ретінде сіңіретін этика. «Өнер мәдени жүйе ретінде» атты мақаласында ол өнерді
суретшінің мәдени тәжірибесінің символдық көрінісі ретінде қарастырады, өнер
туындыларында көрермен қабылдайтын белгілер мен сигналдар бар деп есептейді [11, б.33].
Арт-сфераның бір-бірін толықтыратын түрлі компоненттерінің өзара әрекеттестігі,
бірізділігі мәдени-тарихи, көркем және табиғи мұраларды зерттеу және игеру үдерісін
қамтамасыз етеді.

13