Page 52 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

MEDEMİ MİRAS: GEÇMİŞDEN – GELECEYE

Dr. Hatice Esedova
1

Tezis:
Azerbaycan, halı sanatının yarandığı ilk topraklardan belki de vatanı olmuş en eski
memleketlerden biridir. Arkeolojik kazılar sırasında Mingeçevir arazisinde bulunmuş taştan yapılan
iğne, kemikten yapılmış biz delici gibi emek aletleri dokumacılığın burada ortaya çıktığı çağın
Neolit olduğunu söyleme imkanını vermektedir. Verimli toprak, ipek, pamuk, yük gibi zengin ham
madde kaynakları, zeki halkın sanatkarlık becerisi tarih boyu halı sanatının gelişimi için ortam
hazırlamıştır. Antik çağ Yunan tarihçileri, Arap, Rus, Türk ve yabancı gezginler, sefirler, değerli
notlarında Azerbaycan’da dokunan benzersiz halı, dayanıklı boya maddelerinden sanat eserine,
soylu misafirler için hediye, ihraç edilen karlı emtiaya dönüşerek önemli miktarda kazanç getiren,
diyarını tanıtan halı, her zaman etkili olmuştur. Halı halkın dostu, destan, bayatı, masal ve
hikayelerimizde başvurulan konu olmuştur. Halk arasında çok sevilen bu sanatla, sıradan
dokumacıdan saray ortamında ünlü minyatürcü ressamlar-Soltan Muhammed, Behzad, hatta
Safeviler devletinin II. Şahı Tahbasb bile nakışlar çizmekle, halılara bedii yapı kazandırmakla iştigal
etmiştir. Dünya pazarlarına Venedikli ve diğer tüccarlar tarafından taşınan, farklı çatışmalar
sırasında yağmalanan bu halıları yabancılar çok sevmiş, şahsi koleksiyonlarına dahil etmiş veya
müzelerde muhafaza altına almışlardır.
Azerbaycan’ın Bakü, Şirvan, Guba, Gence, Gazakh, Karabağ, Tebriz gibi coğrafi arazilere
özgü halıları bedii ve teknolojik üslup açısından farklı tarzlarda dokunmuşlar. Azerbaycan’da tarihi
zamana uygun devletlerin siyasi durumu değişse de halıya bakış olduğu gibi kalmıştır. Sovyet
dönemi, proleterin galibiyetine, ilk liderlere adanmış siyasi konulu halıları ile hafızalarda
kazınmıştır. Bu dönemde gelenek ile çağdaşlık aynı mekânda buluşmaktadır.
Tarihin karmaşık sınavlarından başarıyla çıkan Azerbaycan halısı bağımsızlığın kazanıldığı
dönemde gelişimini daha yaratıcı-bağımsız, yeni bakış açılarının uyanışı şeklinde sürdürmektedir.
Avangart üslupta çalışan Faik Ahmet, Çingiz Babayev, Ferit Rasulov ve ünlü ressam Tahir
Salahov’un eserleri yeni zamanın, yeni başarıları olarak isimlendirilebilir.
Anahtar kelimeler: Tarih, Halı, Gelenek, İntibah, Miras, Çağdaşlık, Ressam

CULTURAL HERİTAGE: FROM THE PAST TO THE FUTURE

Abstract
Azerbaijan is one of the first places of origin of carpet art, probably one of the most ancient
lands which was its motherland. Found on the territory of Mingachevir during archeological
excavations such tools of labour as stone spindle, bone awl testify that carpet weaving appeared on
this territory in the Neolithic period. Such rich reserves of raw materials as a fertile land, silk, cotton,
wool, craftsmanship of our talented nation facilitated the development of carpet weaving throughout
history. Antique Greek historians, Arabic, Russian, Turkish and other foreign travellers,
ambassadors told about incomparable carpets woven in Azerbaijan, permanent natural coloring
agents in their valuable notes. Being a household item to keep warm ordinary tent, rooms and a
valuable artwork decorating a royal palace, present for aristocratic guests, exported useful
commodity output bringing sufficient income and making famous its country carpet always had a
great influence. It was a bearer of folk traditions, a loyal friend of person from first days of life until
the end of the days, the theme of dastan, bayati, fairytales and legends. From an ordinary weaver to
the famous miniature artists known in royal circle- Sultan Mahammad, Behzad were engaged in
favourite among the people carpet weaving, even II shah of Safavi state Tahmasib made patterns by
himself, was occupied with making art decorations to carpets. The foreigners were very fond of
these carpets carried to world bazaars by Venetian and other merchants, stolen during various
discords, entering them in their private collections and museum funds. Carpet art was important in
each period of history development. The carpets belonging to such geographical territories of
Azerbaijan as Baku, Shirvan, Guba, Ganja, Gazakh, Garabagh, Tabriz were woven in differing from
each other artistic and technological way. Although the political situation of the state changed
according to historic period of Azerbaijan, the relation to the carpet was stable. Soviet period was
remembered with political carpets devoted to the victory of the proletariat, the first leaders. At this
period folk tradition and modernity joined in the same place. Successfully overcoming tough trials

1 Azerbaycan Kültür Bakanlığı, Azerbaycan Milli İncesanat Muzeyi Bilimsel Çalışmalar üzere Müdür Yrd.,
xadijaasadova@yahoo.com ; asadovaxadija@gmail.com

16