Page 56 - Milletlerarası Sempozyum Bildiri Kitabı

İLHANLI DÖNEMINDEN SAFEVI DÖNEMINE, TEBRIZ MINYATÜR
EKOLLARI

Karim Mirzaee
1

Özet
İran'ın kuzeybatısındaki Tebriz şehrinin kadim bir tarihi var. Ancak Tebriz, İran
minyatürlerinin doğduğu yer sayılabilir. Çünkü Ebu Saidî'nin Cami et-Tawarikh ve Şehname adlı el
yazması eserindeki minyatürler 14. yüzyıla ve İlhanlı dönemine ait olduğundan Tebriz'deki ilk minyatür
ekolü olarak İlhanlı dönemini düşünmek kolaydır.
İlhanlılardan sonra Celayirliler iktidara geldi ve Tebriz bu hanedanın başkenti oldu. Bu dönemde İran
minyatürleri Doğu'nun hakim özelliklerinin kısıtlamalarından büyük ölçüde kurtulmuş ve sanatçılar
daha özgür bir şekilde resim yapmışlardır. Tebriz Celayiri zamanında kaleme alınan bu versiyonların
öne çıkan örnekleri arasında Kelile, Dimne ve Ahmet Celayiri Divanı yer almaktadır. Abdul Hay bu
dönemin en büyük ressamıdır. Celayiri Tebriz'in ikinci ekolü sayılabilir.
Ancak Celayirilerin ortadan kalkması ve Türkmenlerin Tebriz'e gelmesiyle birlikte
Karakoyunlu ve Akkoyunlu hükümdarları ressamları desteklemiş, Sultan Muhammed Nakkaş ve Derviş
Muhammed gibi sanatçılar doğa açısından seleflerinden farklı eserler ortaya koymuşlardır. Bu dönemin
sanatçıları, Hamse i Nizami nüshasının ve diğer edebi yazmaların yaratılmasında oldukça etkin
olmuşlardır. Bu dönemi Tebriz'in üçüncü ekolü saymak gerekir.
Tebriz minyatürünün zirvesi Safevi dönemine ve Şah Tahmasep zamanına aittir. Hem Tebriz
Türkmen ressamlarının mirasını taşıyan, hem de Timurluların Herat ekolünün sanatından yararlanan bir
dönem. Şehname ve Hamse Tahmasabi, Sultan Muhammed Nakkaş, Ağa Mirak ve Mir Müsavvir gibi
çok yetenekli bir grup ressam tarafından üzerinde çalışılan bu dönemin iki şaheseridir. İran resim
sanatındaki Safevi dönemi Tebriz'in dördüncü ekolü sayılabilir.
Bu dört ekolün her birinin, ana makalede bahsedilecek şekilde kendine özgü bir görünümü ve içeriği
vardır.
Anahtar kelimeler: Minyatür. Tebriz okolü. Shehname. İlhanlı. Celayiri. Türkmen. Safevi

TABRIZ MINIATURE SCHOOLS FROM ILKHANIT PERIOD TO SAFAVID
PERIOD
Abstract
The city of Tabriz in the northwest of Iran has an ancient history. But Tabriz can be considered
the birthplace of Iranian miniatures. Because the miniatures in the manuscrip of jame al-Tawarikh and
Shahnameh of Abu Saidi belong to the 14th century and the Ilkhanid period, and it is easy to consider
the Ilkhanid period as the first school of miniatures in Tabriz.
After the Ilkhanids, the Jalayirids came to power and Tabriz became the capital of this dynasty. During
this period, Iranian miniatures were largely freed from the constraints of the dominant features of the
East, and artists painted with more freedom. Kalila, Dimna, and Divan of Ahmad Jalayiri are among the
prominent examples of these versions, which were painted in Tabriz Jalayirid. Abdul Hay is the greatest
painter of this period. Jalayirid can be considered the second school of Tabriz.
However, with the disappearance of the Jalayirid and the arrival of the Turkomans in Tabriz,
the rulers of Qara Quyunlu and Aq Quyunlu supported the painters, and artists such as Sultan
Mohammad Naqqash and Dervish Mohammad created works, different from their predecessors with
regard to nature and imaginative perspectives. The artists of this period were very active in creating the
Khamse i Nizami version and other literary manuscripts. This period should be considered the third
school of Tabriz.
The pinnacle of Tabriz miniature belongs to the Safavid era and the reign of Shah Tahmaseb.
A period that has both the legacy of Tabriz Turkomen painters and benefited from the art of the Herat
school of the Timurids. Shahnameh and Khamse Tahmasabi are two masterpieces of this period, which
were worked on by a group of very skilled painters such as Sultan Mohammad Naqqash, Agha Mirak
and Mir Mosavver. The Safavid period in Iranian painting can be considered the fourth school of Tabriz.

1 Doç. Dr., Tebriz İslam Sanatları Üniversitesi

20