Amaç
Katılımcılara Türk âşıklık geleneğinin tarihsel, kültürel, edebî ve müzikal yapısı hakkında kapsamlı bilgi kazandırmak; âşıkların gelenek içerisindeki icra, üretim ve aktarım biçimlerini öğretmek; bağlama/âşık sazı eşliğinde âşık havalarını ve geleneksel repertuvarı icra edebilme, âşık tarzı şiir oluşturabilme, doğaçlama söyleme, atışma yapabilme, hikâye anlatabilme ve geleneksel âşık icra üslubunu geliştirme becerilerini kazandırmak.
Program kapsamında katılımcıların yalnızca çalgı icracısı olarak değil; saz çalan, şiir söyleyen, besteleyen, atışan, hikâye anlatan ve geleneksel repertuvarı icra eden çok yönlü âşık adayları olarak yetişmeleri hedeflenmektedir.
Seviye
Program; Başlangıç, Orta ve İleri Düzey Âşıklık Geleneği Eğitimi olarak yapılandırılmıştır.
Katılımcının mevcut bilgi, beceri ve deneyimine göre uygun seviyeden eğitime başlaması ve aşamalı olarak bir üst düzeye geçmesi hedeflenmektedir.
Hedef Kitle
Yetişkin/Çocuk
- Müzik eğitimi almak isteyen âşıklar
- Âşıklık geleneğini öğrenmek isteyen bireyler,
- Âşık olmaya ve âşık sanatının temel unsurlarını öğrenmeye ilgi duyanlar,
- Bağlama veya âşık sazı çalan müzisyenler,
- Türk halk müziği öğrencileri,
- Müzik öğrencileri,
- Müzik öğretmenleri ve öğretmen adayları,
- Halk edebiyatına ilgi duyanlar,
- Şiir ve sözlü kültür alanında çalışma yapmak isteyenler,
- Geleneksel hikâye anlatıcılığına ilgi duyanlar,
- Mevcut repertuvarını geliştirmek isteyen âşıklar,
- Âşıklık geleneğinin gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlamak isteyen bireyler.
Başvuru Koşulları
Başlangıç düzeyi için herhangi bir ön koşul bulunmamaktadır.
Katılımcıların bağlama veya âşık sazı çalması başlangıç düzeyi için zorunlu değildir. Bununla birlikte saz icrası, programın ilerleyen aşamalarında âşık icrasının temel bileşenlerinden biri olarak ele alınacaktır.
Orta ve ileri düzey eğitimlere katılacak bireylerin;
- Temel bağlama/âşık sazı icra becerisine,
- Temel nota veya ezgi bilgisine,
- Geleneksel repertuvar hakkında temel bilgiye,
- Başlangıç düzeyindeki âşık icra becerilerine
sahip olması beklenmektedir.
Programın Yapısı
Program; âşıklık geleneğinin saz, söz, şiir, müzik, doğaçlama, atışma, hikâye anlatıcılığı, repertuvar, tavır ve üslup boyutlarını bir bütün olarak ele almaktadır.
Eğitim sürecinde katılımcıların;
- Âşık sazını kullanabilmesi,
- Geleneksel âşık havalarını tanıyıp icra edebilmesi,
- Yöresel tavır ve üslup özelliklerini kavrayabilmesi,
- Âşık tarzı şiir oluşturabilmesi,
- Doğaçlama şiir söyleyebilmesi,
- Atışma geleneğinin temel kurallarını uygulayabilmesi,
- Hikâye anlatabilmesi,
- Geleneksel repertuvarı öğrenip icra edebilmesi,
- Sahne ve topluluk karşısında âşık icrasını gerçekleştirebilmesi
amaçlanmaktadır.
Programda Anadolu, Kars-Ardahan, Erzurum, Sivas, Erzincan, Tokat, Çorum, Kayseri, Şanlıurfa ve diğer önemli âşıklık merkezlerinin repertuvar ve icra özelliklerinden örnekler ele alınabilecektir.
Katılımcının Temin Edeceği Araçlar
- Bağlama veya âşık sazı,
- Akort cihazı veya akort uygulaması,
- Mızrap,
- Nota ve çalışma materyalleri,
- Şiir ve repertuvar çalışma defteri,
- Metronom veya metronom uygulaması.
Eğitim düzeyine göre ihtiyaç duyulabilecek ek araç ve materyaller konusunda katılımcılara eğitmen tarafından yönlendirme yapılacaktır.
Merkezin Sağlayacağı Altyapı
MGUSEM tarafından programın yürütülmesine uygun derslik ve eğitim ortamı ile gerekli kurumsal altyapı sağlanacaktır.
Hedef
Eğitim sonunda katılımcıların;
- Âşıklık geleneğinin temel özelliklerini açıklayabilmeleri,
- Geleneksel âşık repertuvarını tanımaları,
- Temel ve ileri düzey âşık havalarını icra edebilmeleri,
- Âşık sazı eşliğinde türkü ve şiir söyleyebilmeleri,
- Yöresel tavır ve üslup özelliklerini uygulayabilmeleri,
- Âşık tarzı şiirin temel özelliklerini kullanarak şiir oluşturabilmeleri,
- Doğaçlama şiir söyleme becerisi geliştirmeleri,
- Atışma geleneğinin temel kurallarını uygulayabilmeleri,
- Geleneksel hikâyeleri âşık icra biçimine uygun şekilde anlatabilmeleri,
- Saz, söz ve müziği bir bütün olarak kullanabilmeleri,
- Geleneksel repertuvarı teknik ve müzikal açıdan uygun biçimde icra edebilmeleri,
- Sahne ve topluluk karşısında âşık icrasını gerçekleştirebilmeleri
hedeflenmektedir.
Ölçme ve Değerlendirme
Katılımcıların eğitim sürecinde kazandıkları bilgi ve beceriler, eğitim sonunda gerçekleştirilecek çevrim içi teorik veya uygulamalı değerlendirmeler aracılığıyla ölçülecektir. Başarı değerlendirmesinde teorik sınavın ağırlığı %40, uygulamalı değerlendirmenin ağırlığı ise %60 olacaktır. Belirlenen başarı ölçütünü karşılayan katılımcılar Başarı Belgesi/Katılım Belgesi almaya hak kazanacaktır.
Belgelendirme
Programın devam ve tamamlama koşullarını yerine getiren katılımcılar, MGUSEM’in ilgili usul ve esasları doğrultusunda Katılım/Başarı Belgesi almaya hak kazanacaktır.
Belgelendirme türü ve koşulları MGUSEM Yönetim Kurulu tarafından kesinleştirilecektir.
KONU BAŞLIKLARI
Başlangıç Düzeyi
Âşıklık Geleneğine Giriş
- Âşıklık geleneğinin tanımı ve temel özellikleri
- Âşıklık geleneğinin tarihsel gelişimi
- Âşığın gelenek içerisindeki yeri ve işlevi
- Âşık, saz şairi ve halk ozanı kavramları
- Âşıklık geleneğinde usta-çırak ilişkisi
- Âşıklık geleneğinde geleneksel öğrenme ve aktarım
- Türkiye’deki başlıca âşıklık merkezleri
- Âşıklık geleneğinde repertuvar ve icra ortamları
Âşık Sazı ve Müzik
- Âşık sazının temel yapısı
- Doğru oturuş ve tutuş
- Temel akort bilgisi
- Mızrap kullanımı
- Temel mızrap vuruşları
- Saz üzerinde temel ses ve perde bilgisi
- Sağ ve sol el koordinasyonu
- Temel ritim ve ölçü bilgisi
- Saz-söz ilişkisi
- Ezgi ve sözün birlikte kullanılması
Âşık Havalarına Giriş
- Âşık havası kavramı
- Âşık havalarının temel özellikleri
- Yöresel âşık havalarına giriş
- Kars ve Ardahan âşık havaları
- Erzurum âşık havaları
- Sivas ve Orta Anadolu âşık havalarına giriş
- Divan ve ilgili ezgi kalıpları
- Bozlak ve benzeri geleneksel ezgi yapıları
- Repertuvar çalışmaları
Âşık Tarzı Şiire Giriş
- Âşık tarzı şiirin temel özellikleri
- Koşma
- Güzelleme
- Koçaklama
- Taşlama
- Ağıt
- Destan
- Dörtlük yapısı
- Hece ölçüsü
- Kafiye ve redif
- Mahlas kullanımı
- Âşık şiirinde konu ve tema
Hikâye Anlatıcılığına Giriş
- Âşık hikâyesi kavramı
- Âşık hikâyelerinin temel yapısı
- Hikâyede anlatıcı ve âşık
- Saz ve sözün hikâye içerisindeki işlevi
- Giriş, olay örgüsü ve sonuç
- Hikâye içerisinde türkü ve şiir kullanımı
- Temel anlatım ve ses kullanımı
- Kısa hikâye anlatımı uygulamaları
Başlangıç Düzeyi Uygulaması
- Temel bir âşık havasının icrası
- Saz eşliğinde şiir söyleme
- Hazırlanmış bir şiirin icrası
- Kısa hikâye anlatımı
- Başlangıç düzeyi modül sonu performansı
ORTA DÜZEY
Âşık Havaları ve Repertuvar
- Âşık havalarının melodik ve ritmik yapıları
- Yörelere göre âşık havalarının özellikleri
- Kars-Ardahan âşık havaları
- Erzurum âşık havaları
- Sivas âşık havaları
- Orta Anadolu âşık havaları
- Âşık havalarının söz ve ezgi ilişkisi
- Âşık havalarında giriş, ara saz ve karar bölümleri
- Âşık havalarının karşılaştırmalı incelenmesi
- Geleneksel repertuvar geliştirme
Tavır ve Üslup
- Tavır ve üslup kavramları
- Yöresel icra özellikleri
- Mızrap kalıpları
- Ritim ve ezgi ilişkisi
- Âşık icrasında artikülasyon
- Süsleme ve ifade teknikleri
- Bölgesel icra farklılıkları
- Usta âşıkların icralarının dinleme ve analizi
- Usta icralarının taklit ve yeniden üretim çalışmaları
- Kişisel icra üslubunun geliştirilmesine giriş
Âşık Tarzı Şiir Yazma
- Hece ölçüsünün ileri düzey kullanımı
- Kafiye ve redif oluşturma
- Koşma türünde şiir oluşturma
- Güzelleme yazma
- Koçaklama yazma
- Taşlama yazma
- Ağıt yazma
- Destan oluşturma
- Mahlas kullanımı
- Âşık tarzı söz varlığı
- Doğa, aşk, gurbet, toplumsal olaylar ve bireysel konular
- Şiirde anlatım ve imge
- Ezgiye uygun söz oluşturma
Doğaçlama ve Atışma
- Doğaçlama şiir söyleme
- Atışma geleneğinin temel özellikleri
- Atışmada konu ve tema
- Atışmada kafiye oluşturma
- Rakibin söylediğine karşılık verme
- Hazırlıksız şiir söyleme
- Saz eşliğinde doğaçlama
- Soru-cevap biçiminde atışma
- Atışmada dil, üslup ve söz sanatları
- Geleneksel atışma örneklerinin incelenmesi
- Kontrollü atışma uygulamaları
Hikâye Anlatıcılığı
- Âşık hikâyelerinin yapısı
- Hikâyede şiir ve müzik ilişkisi
- Hikâye anlatımında saz kullanımı
- Anlatımda ses, vurgu ve tonlama
- Karakterlerin seslendirilmesi
- Hikâye içerisinde türkü ve şiirlerin kullanılması
- Geleneksel hikâye repertuvarı
- Âşık Garip
- Kerem ile Aslı
- Emrah ile Selvihan
- Köroğlu
- Yerel âşık hikâyeleri
- Hikâye anlatımı uygulamaları
Orta Düzey Performans
- Âşık havası icrası
- Saz eşliğinde şiir icrası
- Doğaçlama şiir çalışması
- Kontrollü atışma
- Kısa hikâye anlatımı
- Repertuvar sunumu
- Orta düzey modül sonu performansı
İLERİ DÜZEY
İleri Âşık Havaları
- İleri düzey âşık havası repertuvarı
- Yöresel âşık havalarının ayrıntılı analizi
- Kars-Ardahan âşıklık geleneği repertuvarı
- Erzurum âşıklık geleneği repertuvarı
- Farklı yörelerin âşık havalarının karşılaştırılması
- Âşık havalarında melodik kalıplar
- Ritmik ve usul özellikleri
- Geleneksel icra biçimlerinin analizi
- Usta âşıkların icra özelliklerinin çözümlenmesi
- İleri düzey repertuvar oluşturma
İleri Tavır ve Üslup
- Yöresel tavırların ayrıntılı uygulanması
- Usta-çırak icra aktarımı
- Mızrap ve süsleme tekniklerinin geliştirilmesi
- Ezgi içerisinde doğaçlama
- Geleneksel icra kalıplarının korunarak kişisel yorum geliştirme
- Âşık icrasında ifade ve estetik
- Saz ve ses birlikteliğinin geliştirilmesi
- Farklı âşık ekollerinin icra özellikleri
- Usta âşıkların üslup analizi
- Kişisel âşık icra üslubunun geliştirilmesi
İleri Düzey Âşık Tarzı Şiir
- Doğaçlama şiir üretimi
- İleri düzey koşma oluşturma
- Destan yazma
- Taşlama ve hiciv
- Koçaklama
- Güzelleme
- Ağıt
- Mahlas ve âşık kimliği
- Söz sanatlarının kullanımı
- Mecaz, teşbih ve telmih
- Geleneksel söz varlığının kullanılması
- Ezgiye uygun şiir oluşturma
- Anlık konu üzerinden şiir üretme
- Söz ve ezgi arasında uyum oluşturma
İleri Düzey Atışma
- Geleneksel atışma biçimleri
- Hazırlıksız atışma
- Kafiye üzerinden karşılık verme
- Rakibin sözünü takip ederek yeni dörtlük oluşturma
- Söz sanatlarıyla karşılık verme
- Konu değiştirme ve doğaçlama
- Saz eşliğinde uzun süreli atışma
- Atışmada tavır ve üslup
- Geleneksel atışma örneklerinin analizi
- Performans odaklı atışma uygulamaları
İleri Düzey Hikâye Anlatıcılığı
- Geleneksel âşık hikâyelerinin kapsamlı incelenmesi
- Hikâyenin dramaturjik yapısı
- Anlatıcı kimliği ve sahne kullanımı
- Hikâye içerisinde şiir ve türkülerin kullanılması
- Saz ve söz geçişleri
- Karakterlerin seslendirilmesi
- Doğaçlama anlatım
- Dinleyiciyle etkileşim
- Uzun soluklu hikâye anlatımı
- Yerel hikâyelerin derlenmesi ve aktarılması
- Yeni hikâye oluşturma ve geleneksel anlatım biçimleriyle sunma
Âşık Kimliği ve Sahne İcrası
- Âşığın gelenek içerisindeki temsil görevi
- Âşık meclisleri ve icra ortamları
- Sahne ve topluluk karşısında âşık icrası
- Mikrofon ve ses kullanımı
- Saz, ses ve beden koordinasyonu
- Dinleyiciyle iletişim
- Program ve repertuvar oluşturma
- Konser ve âşık meclisi hazırlığı
- Doğaçlama sahne yönetimi
- Âşıklık geleneğinin günümüz sahnesinde temsil edilmesi
Geleneksel Kültür ve Aktarım
- Âşıklık geleneğinde usta-çırak ilişkisi
- Sözlü kültür ve kültürel aktarım
- Âşıklık geleneğinin somut olmayan kültürel miras boyutu
- UNESCO ve yaşayan insan hazineleri yaklaşımı
- Yerel âşıklık merkezleri
- Âşıkların kültürel kimlik oluşturmadaki rolü
- Geleneksel repertuvarın korunması
- Alan araştırması ve derleme
- Usta âşıklarla görüşme
- Ses ve görüntü kayıtlarının arşivlenmesi
- Geleneksel bilginin yeni kuşaklara aktarılması
İleri Düzey Modül Sonu Performansı
Katılımcının;
- Bir âşık havasını geleneksel tavır ve üslupla icra etmesi,
- Saz eşliğinde kendi şiirini söylemesi,
- Doğaçlama şiir oluşturması,
- Atışma uygulamasına katılması,
- Bir âşık hikâyesini saz ve söz birlikteliği içerisinde anlatması,
- Geleneksel repertuvardan seçilmiş eserleri icra etmesi
beklenmektedir.
ÂŞIK YETİŞTİRME PROGRAMI FİNAL UYGULAMASI
Programın ileri düzeyini tamamlayan katılımcılar için “Âşık İcrası ve Geleneksel Sanat Uygulaması” gerçekleştirilir.
Katılımcıdan aşağıdaki unsurları içeren bir performans hazırlaması beklenir:
- Saz icrası
- Âşık havası icrası
- Şiir söyleme
- Kendi şiirini icra etme
- Doğaçlama şiir
- Atışma
- Hikâye anlatıcılığı
- Yöresel tavır ve üslup uygulaması
- Geleneksel repertuvar icrası
- Saz-söz birlikteliği
Bu uygulama ile katılımcının âşıklık geleneğinin temel unsurlarını bütüncül olarak kullanabilme becerisi değerlendirilecektir.
